26-7 t/m 30-8: Tentoonstelling Linies BIJ de Bieb

Het Cultuur- en Erfgoedpact waarin vijf gemeenten de wens hebben uitgesproken om jongeren in contact te brengen met kunst en erfgoed, is in Zutphen opgepakt onder de naam ARMED. In de Kruittoren onderzoeken jongeren tussen de 18 en 28 jaar het erfgoedthema van 2025, 80 jaar vrijheid, in al haar facetten. Maandelijks vertellen ze over hun activiteiten en onderzoek.

Op zaterdag 26 juli opent ARMED om 20.00 uur de tentoonstelling Linies in de Broederenkerk – een samenwerking met Dat Bolwerck en BIJ de Bieb. In deze tentoonstelling tonen wij, jonge Zutphense makers, onze persoonlijke verkenningen van herinnering en strijd. Maak kennis met onze verdedigingswerken, fronten, paden en grenzen, onze verhaal- en tijdlijnen.

Met Linies laten we zien dat geschiedenis geen rechte, uniforme lijn is, maar een netwerk van sporen, stemmen en strijdtonelen, én dat iedereen een positie inneemt in dat krachtenveld van herinnering en verbeelding.

Want wat had kunnen zijn is misschien nooit geweest, wat is geweest had misschien nooit kunnen zijn. En terwijl alles ontstaat en zijn vorm krijgt in het heden, ontstaat en vormt er een idee van het verleden. Nick Peters’ boek Blo Hart verhaalt een Zutphense ontstaansmythe als gerucht uit de verte. Wie heeft wat gezien? Woelige perioden van weinig heldhaftige strijd, maken plaats voor steeds een nieuwe werkelijkheid.

Wij lachen, maar ik huil

En als de wereld zo voorbij raast, wanneer ongrijpbare machten knopen doorhakken met onvoorziene consequenties, lijkt de kleine wereld van het individu soms wel een machteloze speelbal. Norya Figueiredo sprak over deze machteloosheid met Aliou, wat zich vertaalde naar Wij lachen, maar ik huil. In een symbiose van ideeën spreken zij met één stem. De vraag rijst: zijn wij eigenlijk wel zo machteloos als we denken?

Quinn Oosterbaan doet met IJsselstenen een poging het leed, dat achterblijft in het spoor van destructie en verwarring, te verlichten door het met velen te delen. De steen, te zwaar voor een enkeling, moet worden gekraakt en gedeeld om vastgeroeste ideeën en routines te doorbreken. In zijn fotografie, gemaakt op de IJsseloevers waar hij rust vond en het wereldoorlogdagboek van zijn Engelse overgrootvader las, komt deze worsteling verder tot uitdrukking.

In pluraliteit krijgt zelfs de stemloze een stem tegen de gevestigde politieke orde. Met Capitole Contention, draagt Jesse Brinkerhof een bestickerde prullenbak, annex spreekgestoelte, aan als fenomeen van vergeten engagement. Engagement vanuit de marge is immers niet smetteloos, de vuilheid is ondergeschikt aan de urgentie van debat en kritiek.

Het woord als wapen

Het is een strijd met nobel karakter, niet opgelegd van bovenaf, maar opgebouwd in saamhorigheid tegen onrecht. Die saamhorigheid is de achtergrond tegen welke de boegbeelden van het verzet hun preken houden. Gijs Müller verdraait de conventies met Het woord als wapen, zijn wand van positieve taal die, gepositioneerd als achtergrond, de boodschap van de spreker beïnvloedt vanuit het onderbewuste.

Al in verzet gekomen is Teun Bakker. Haar vrouwen uit verschillende tijden schikken zich niet naar de norm, maar laten zien dat alles anders kan. Hangop verbeeldt Anna Catharina Snijder, een 18e-eeuwse scherprechter in Zutphen. Ze voerde haar functie uit met zoveel bezieling, dat ze een man die zijn straf was ontglipt door zelfdoding liet opgraven uit zijn graf, om hem naar het galgenveld te slepen en hem aldaar alsnog op te hangen.

Teuns schilderij Trekker toont een vergelijkbare bezieling: het heft in eigen hand te nemen, conventies doorbreken. Een frontale aanval op de beeldtraditie van mannelijke schilderkunst en de mannelijke blik. Hoeveel onrecht is teveel onrecht en daarmee reden om de inzet van potentieel dodelijk geweld te kunnen rechtvaardigen?

Zacht verzet

Het is een vraag die Mannes Bakker met zijn werk Zacht verzet liever voor is. Een gebreid dekentje, gebaad in kinderlijk onschuld. Babyblauw garen, een vredesduif. Het is een eerste handreiking. Een eerste, want vrede is nimmer onvoorwaardelijk. In morse worden eisen gesteld aan de nieuwe tijd, als fluistering in draad: er zal geen echte vrede zijn zonder de omverwerping van het kapitalisme.

Wanneer de strijdbijl is begraven kan de oude wereld worden opgeborgen. Susan Hollander conserveert in Ver heden het gras dat groeit op de aarde van haar jeugd. Ze vermaalt het gras en geeft het opnieuw vorm en functie als papier. Het verleden wordt inzichtelijk en tastbaar gemaakt in het hier en nu. Maar hier in het heden is het gras anders, vervormd, verkleurd en nadrukkelijk deel van het verleden.

Dit is hoe ik het zie

Een nieuwe tijd heeft haar eigen nieuwe iconen. Swaan Reisiger heeft vrouwen geschilderd die haar inspireren op velerlei vlak. Iconen waar ze tegenop kijkt en in wiens voetsporen ze treedt. Dit is hoe ik het zie is een eerbetoon in kleur – kleuren die ze altijd ziet en die ze als vanzelfsprekend toewijst aan gevoelens, mensen en dingen. Het maakt haar iconen tot deel van haar eigen zijn en help haar deze fascinatie te doorgronden.

In veel gevallen echter, verdwijnen woord en daad in vergetelheid. Het geleden leven was dan net iets te alledaags om een diepe indruk achter te laten op latere generaties. Of, in het geval van Jan Willem Vlastuin: je was controversieel. Hij, verzetsheld en communist, is in 2025 door ARMED herdacht met een stille mars – georganiseerd en opgezet door Norya Figueiredo en Jesse Brinkerhof. Hiermee is hij uit de vergetelheid onttrokken en opnieuw belicht. Een daad van herdenking en verzet.

De zon heeft poëzie op jouw huid geschreven

Ordening en conservering liggen aan de basis van De zon heeft poëzie op jouw huid geschreven van Charlotte Kwee. Haar grootouders hebben een poging gedaan hun wereld te bewaren in talloze fotoalbums met bijschrift, volledig gevormd naar en door hun persoonlijke beleving. Maar alles, van herinneringen aan historische gebeurtenissen tot de documentatie ervan, is vergankelijk en onderhevig aan de elementen. De zon brandt het laatste silhouet.

En wat rest is de vage herinnering aan dat wat ooit is geweest. Mira Maria Struijk doet met haar schilderijen Knaagdierenfamilie, Lunch en Zutphen onderzoek naar de herinnering van anderen. Dit doet ze met haar eigen blik, haar eigen perceptie. Dit is immers hoe ze de wereld kent, hoe wankel en vervreemdend deze wereld ook moge zijn.

De tentoonstelling Linies is tot en met 30 augustus te zien in de Broederenkerk. Kom kijken, luisteren, lezen en dwalen tussen de sporen van strijd, herinnering en verbeelding. De toegang is gratis. We hopen je te zien op de opening op 26 juli, 20.00 uur!

Openingstijden

Maandag t/m vrijdag: 9.00 – 18.00 uur
Zaterdag: 11:00 - 16:00 uur
Zondag: gesloten