Maand van de Geschiedenis: 175 jaar Zutphens archiefdienst in Zutphen met drie boeiende lezingen
In oktober bestaat de archiefdienst in Zutphen 175 jaar! Hiermee is het archief van Zutphen een van de oudste stadsarchieven van Nederland. Dit bijzondere jubileum vieren we graag tijdens de Maand van de Geschiedenis met een lezingenreeks. Dit doen we samen met de Historische Vereniging Zutphen. Drie sprekers vertellen over hun onderzoek en ontdekkingen in het archief:
- Donderdag 16 oktober: Rudolf Bosch
- Donderdag 23 oktober: Jan Braakman
- Dinsdag 28 oktober*: Eva Vriend
De lezingen zijn in Regionaal Archief Zutphen aan de Spiegelstraat 13. Ze beginnen steeds om 20.00 uur (inloop 19.30 uur). Aanmelden is verplicht (via onderstaand formulier). Er is per lezing een beperkt aantal plekken beschikbaar. Wacht dus niet te lang, want vol = vol.
Geschiedenis van het archief
De eerste vermeldingen van ‘een archief’ voor Zutphen dateren al vanaf de middeleeuwen. Het stadsarchief stond destijds verplaatst over verschillende locaties, en van een echte archiefdienst was ook nog geen sprake. In 1800 liet de magistraat voor dit archief een inventaris maken.
In 1841 verkeerde dit archief blijkbaar opnieuw in chaotische toestand. Het college gaf namelijk opdracht om opnieuw orde te scheppen in het stedelijk archief. Mr. R.W. Tadama was een van de twee raadslieden die voor deze opdracht werd aangewezen. Enkele jaren later werd het algemene inventaris van het archief voltooid. In 1850, dit jaar dus 175 jaar geleden, volgde de formele aanstelling van Tadama als eerste officiële archivaris van het stedelijk archief van Zutphen.
16 oktober: Rudolf Bosch: Gegrepen door middeleeuwse bronnen. Middeleeuws Zutphen door de bril van Kreyinck, Tadama en Gimberg en een hedendaags perspectief op basis van nieuw onderzoek
De eerste lezing in deze reeks vanwege het 175-jarig bestaan van ons archief verzorgt Rudolf Bosch, archivaris en onderzoeker. Hij promoveerde in 2018 op de ontwikkeling van de stedelijke financiën in het hertogdom Gelre en publiceerde daarover zijn boek Stedelijke macht tussen overvloed en stagnatie.
Eén van de pronkjuwelen in het 175-jarige Stadsarchief Zutphen is het Oud-Archief van het stadsbestuur van Zutphen. Dat klinkt ontzettend saai en stoffig, maar deze eeuwenoude oorkonden, de grote brievencollectie, de vele registers en andere stukken die het stadsbestuur liet opstellen om de middeleeuwse stad te besturen herbergen talloze geschiedenissen en verhalen over het dagelijkse leven in een middeleeuwse stad. Voor zijn onderzoek nam hij specifiek de stadsrekeningen van onder andere Zutphen onder de loep. Daaruit kwam een fascinerend beeld naar voren over economische voorspoed en stagnatie, die uiteindelijk tijdens de Gelderse oorlogen onder hertog Karel van Gelre leidde tot een financiële crisis en meer inspraak van de burgerij in het stadsbestuur. Hoe gebruikten onze voorgangers deze archieven, en welke perspectieven biedt nieuw onderzoek op onze hedendaagse omgang met belastingen, politieke inspraak en regelgeving?
Aan de hand van een aantal sprekende voorbeelden uit de collectie neemt Rudolf Bosch u mee op een levendige reis door middeleeuws Zutphen.
23 oktober: Jan Braakman over Zus - Verloren tussen verzet en daad
Een jonge vrouw uit Zutphen werd in de zomer van 1945 gearresteerd op verdenking van verraad. Zij zou een dubieuze dubbelrol gespeeld hebben bij de arrestatie van een groot aantal verzetslieden in Harfsen, Laren en Eefde. Jan Braakman ging op zoek naar de vrouw, sprak uitgebreid met haar en reconstrueerde aan de hand van archiefstukken haar rol in de tragische gebeurtenissen in de laatste maanden van de Tweede Wereldoorlog. Speelde ze werkelijk een dubbelrol? Was ze eropuit verzetsgroepen te verraden? Speelde ze onder een hoedje met de Sicherheitsdienst? In zijn boek Zus probeert Jan Braakman antwoord te geven op die vragen.
De in Laren (Gld.) geboren Jan Braakman (1960) is journalist en schrijver. Hij schrijft over regionale onderwerpen, meestal in relatie met de Tweede Wereldoorlog. Hij ontrafelde in zijn boek Klein Nederland de tragische geschiedenis van zijn grootouders in het Gelderse dorp Laren. In zijn boek Onland beschreef hij het leven van verzetsman Jan Kessler, die in Lochem door de Sicherheitsdienst is vermoord. In het boek Zus werpt hij nieuw licht op de rol van een Zutphense jonge vrouw, die ervan werd verdacht dat zij een rol speelde bij het verraad van verzetsgroepen in Laren, Eefde en Harfsen.
Als vrijwilliger bij het Informatiecentrum Canadese Begraafplaats in Holten schreef hij verschillende boeken over Canadese soldaten die hun leven lieten bij de bevrijding van Oost-Nederland (Holtense Canadezen en Verhalen van het Slagveld).
28 oktober: Eva Vriend - De waterzoon. Jac. P. Thijsse, zijn zoon en onze verhouding tot de natuur
In hoeverre mogen we ingrijpen in de natuur? Dit urgente vraagstuk domineert de familiegeschiedenis van Jac. P. Thijsse. In zijn populaire Verkade-albums leerde hij Nederland begin vorige eeuw om de natuur te koesteren. Hij gaf de aanzet tot de oprichting van Natuurmonumenten. Zijn zoon Jo Thijsse volgde een ander pad. Hij specialiseerde zich in de waterloopkunde en werd de wetenschappelijke man achter de Afsluitdijk en de Deltawerken.
In dit fijnzinnige essay dat Eva Vriend speciaal voor de Maand van de Geschiedenis schreef onderzoekt zij de grenzen van de maakbaarheid. Aan de hand van het onbekende verhaal van vader en zoon Thijsse laat ze zien hoe onze verhouding tot de natuur telkens verandert. In tijden van stikstofproblemen, afnemende biodiversiteit en klimaatcrisis biedt De waterzoon een verrassend historisch perspectief op een vraagstuk dat ons allemaal raakt.
Eva Vriend (1973) is historicus en schrijver. Ze groeide op in de Noordoostpolder en schreef de bestsellers Het eiland van Anna, De helpende hand, Het nieuwe land en Eens ging de zee hier tekeer. De laatste twee boeken stonden op de shortlist van de Libris Geschiedenis Prijs en werden ook als tv-serie uitgezonden.
(foto van Eva Vriend door Jelmer de Haas)
*) Deze lezing is dus niet op donderdag 30 oktober, maar op dinsdag 28 oktober.
Meld je aan voor een of meer lezingen van deze reeks via dit formulier: