Erfgoed van de week: Laat u niets uit handen praten!

Door Mirjam van Velzen-Barendsen

Hoewel de woorden recycle en circulair nu meer aandacht krijgen dan ooit, is het hergebruik van materialen niet nieuw. Perkamenten vellen van gebruikte boeken kregen in de middeleeuwen al een tweede leven als band om een nieuw boek. Hout en baksteen van een gesloopt gebouw werden in nieuwbouw hergebruikt. En van katoenen en linnen lompen en vodden maakte men tot het midden van de negentiende eeuw lompenpapier. Hoewel hout daarna de voornaamste grondstof voor papier werd, bleven lompen waardevol voor de productie van kunstwol. Dit was tot het midden van de twintigste eeuw weer een basis voor de productie van stoffen.

		Misschien wel de beroemdste lompen- koopman van Zutphen, Meijer Lipschitz. De Joodse handelaar verkocht niet alleen lompen maar had ook een mobiele "kringloopwinkel".Hij floot altijd een bepaald melodietje als hij langs kwam met zijn waren. (RAZ, SZU002030727)

Advertenties

Lompen konden aan huis worden opgehaald door handelaren; de voddenman of lompenboer. Meestal handelden zij niet alleen in lompen, maar ook in bijvoorbeeld botten, dierenvellen en oude metalen. Dat het een sterk concurrerende markt was, blijkt uit de advertenties in het Zutphense advertentieblad Van Huis tot Huis. Zo adverteerde C.G. te Braak in het voorjaar van 1947 met de volgende tekst:

'Huismoeders.
’t Is weer schoonmaaktijd.
’t Is onze wagen die rond rijdt.
Het kost u niets, nee wij betalen.'

A. Grünberg noemde zijn onderneming in de Polsbroek “Gelria” en beloofde in 1952 een bedrag van 20 gulden bovenop de bestaande kiloprijs aan degene die in de maand mei de meeste lompen aanbood. Dit lokkertje werd voorzien van de wervingstekst: 'Aarzelt niet, het is "Gelria" die de hoogste prijzen biedt.'

Step of tapijt cadeau

Met name de gebroeders Cohen en Noach leken aan elkaar gewaagd. In de krant van 21 december 1945 adverteren zij op dezelfde pagina, met een  wel zeer vergelijkbare teksten: 'Laat u vooral niets uit handen praten, want wij betalen er altijd meer voor '(Gebr. Cohen) en: 'Laat u niets uit de handen praten, want bij ons beurt u er altijd meer voor' (Gebr. Noach). De laatste broers, die hun bedrijf “De Stormlantaarn” noemden, toonden wel de meeste creativiteit in hun aanvullende slogans:

'Rozen verdorren en bloemen vergaan, de Stormlantaarn blijft eeuwig bestaan.'
Of:
'Vliegende schijven boven Zutphen, deze seinden u, brengt u oude afval bij de Stormlantaarn. Denkt om de alluminium pannen.'

Advertentie van De Stormlantaarn in Van Huis tot Huis, 13 december 1946.

Degene die de meeste lompen bracht, kreeg van de gebroeders uiteenlopende cadeaus. Een machinegeweven SMYRNA tapijt, lakens en slopen, een step op luchtbanden, pannen, of een broodtrommel met maar liefst drie bijpassende voorraadbussen. Over hun concurrenten hadden ze het volgende te melden: 'Nu zullen onze concurrenten wel hard schreeuwen, maar trekt u zich daar maar niets van aan.'

Tegenwoordig is de inzameling van lompen en materialen meestal belegd bij gemeenten of liefdadigheidsinstanties. Voor de inzameling van sommige materialen moet men zelfs betalen. Een cadeautje hoeft men bij de meeste kilo’s in ieder geval niet meer te verwachten!

Het advertentieblad Van Huis tot Huis is online te bekijken in de Collectie Periodieken.

Lompenhandel Vromen in de Laarstraat. (RAZ SZU002028852)