Erfgoed van de Week: Een nieuw gebouw in een historische omgeving – hoe pak je dat aan?

Hoe ontwerp je een nieuw gebouw dat past in een historische omgeving? Die vraag stond centraal bij het nieuwe toiletgebouw aan de Berkel in Zutphen. Geen eenvoudige opgave: de locatie is rijk aan geschiedenis en karakter. Architecten en ontwerpers lieten zich inspireren door oude foto’s, materialen en de directe omgeving – met verrassende resultaten. In deze Erfgoed van de Week lees je hoe verleden en heden hier naadloos samenkomen. (Tekst onder de fotocollage)

Door Hilde Ploegmakers

Om goed aan te sluiten bij de omgeving, duiken we eerst het verleden in. Oude archieffoto’s laten zien hoe het gebied er vroeger uitzag: welke gebouwen stonden er? Wie woonden er langs de Berkel? En waar werd het water eigenlijk voor gebruikt?
Op een van de foto's zie je de Berkel in de jaren ’50, omzoomd door de achterkanten van huizen. Sommige hadden zelfs een balkon met directe toegang tot het water. Maar gezellig was het niet: de Berkel deed in die tijd meer denken aan een open riool dan aan de huidige sfeervolle waterloop.

Tegen die achtergrond is het ontwerp van het nieuwe toiletgebouw best bijzonder. Ook dit gebouw hangt boven het water – een subtiele knipoog naar vroeger. Gelukkig loopt de afvoer vandaag de dag gewoon via het riool...

Kijken naar materialen en de omgeving

Wat zie je als je door de buurt loopt? Bakstenen gevels, keramische dakpannen – ambachtelijke, gebakken materialen die de sfeer bepalen. Die sfeer is meegenomen in het nieuwe ontwerp.
Ook het toiletgebouw is bekleed met keramische tegels. Strak en modern van vorm, maar door de materiaalkeuze sluit het goed aan bij de omgeving. Dus hetzelfde materiaal, maar dan met een frisse, eigentijdse twist.

Aansluiten bij de buren

Naast het toiletgebouw staat het Leeuwenhuisje – ooit onderdeel van een inmiddels verdwenen hoofdhuis. Dit zie je goed op de kadastrale kaart van 1832, hierop is het huidige Leeuwenhuisje geprojecteerd. Het Leeuwenhuisje is vandaag de dag in gebruik als kassa voor de fluisterboten en als tentoonstellingsruimte voor kunst. Het toiletgebouw moest zijn bescheiden buur worden. Het mocht zichtbaar zijn, maar niet de show stelen.

Daarom heeft het toiletgebouw, net als het Leeuwenhuisje, een langskap en ligt de achterzijde op dezelfde lijn. Ook de voordeur is aan de straatzijde geplaatst. Door die overeenkomsten sluiten de gebouwen visueel op elkaar aan. Tegelijkertijd hebben ze elk een eigen uitstraling: het toiletgebouw is kleiner en heeft een eigentijdse kapvorm, waardoor het modern en anders is.

Tot slot

Het nieuwe toiletgebouw is met zorg ontworpen: modern van vorm, maar met oog voor de historie en karakter van de plek. Zo ontstaat er een eigentijdse toevoeging die naadloos in het verleden past.

Foto's:

• Boven (links en rechtsonder): Het nieuwe toiletgebouw aan de Berkel. (foto's Hilde Ploegmakers)
• Boven (rechtsboven): Kadastrale kaart uit 1832 (bewerkt)
• Onder: Gezicht op de Berkel richting Overwelving. (foto SZU002030021, collectie Regionaal Archief Zutphen)