Erfgoed van de week: Dijkbiografie, de IJssel als frontlijn
Door Hilde Ploegmakers
De IJsseldijk bij Zutphen wordt versterkt om ook in de toekomst stand te houden. Maar deze dijk vertelt ons niet alleen iets over waterveiligheid van vandaag en de toekomst— hij draagt ook een rijke geschiedenis met zich mee. Langs de dijk liggen stille getuigen van militaire plannen die ooit topgeheim waren...
Tijdens de Koude Oorlog maakte de IJsseldijk deel uit van de IJssellinie: een geheime verdedigingslinie die Nederland moest beschermen tegen een mogelijke aanval vanuit het oosten. Het plan? Bij dreiging zou een strook van 127 kilometer tussen Nijmegen en Kampen onder water worden gezet. Daarmee zouden grote delen van de IJsselvallei onbegaanbaar worden voor vijandelijke troepen. Meer dan 400.000 mensen zouden dan hun huizen moeten verlaten — zonder dat ze ooit wisten dat dit scenario bestond.
Langs het traject tussen de Den Elterweg en Zutphen zijn nog sporen van deze linie te zien. Denk aan de uitwateringssluis bij het Stroomkanaal van Hackfort en het inlaatwerk bij De Bronsbergen. Die laatste werd in 1953 aangelegd: een doorgraving in de dijk maakte het mogelijk om water uit de IJssel richting het achterland te sturen. Begin jaren ’60 werd het systeem buiten gebruik gesteld en ontmanteld, maar de resten zijn nog altijd zichtbaar in het landschap.
De IJssellinie was niet het eerste militaire gebruik van de IJssel. Ook tijdens de Tweede Wereldoorlog had de rivier een strategische functie. Na september 1944 richtten Duitse troepen de oostelijke IJsseloever in als verdedigingslinie: de IJsselstellung. Deze liep van Arnhem tot Zwolle. Langs de dijk zijn nog zogenaamde Kochbunkers te vinden die stammen uit deze periode.
Heeft u enig idee wat de impact geweest zou kunnen zijn op de inwoners van Zutphen? 400.000 burgers tussen Zwolle en Kampen zouden geëvacueerd moeten worden. Deze linie heeft bestaan tot 1964. Lees dit krantenartikel in de Volkskrant van 15 maart 1994 (via Delpher).
Als erfgoedteam zetten we ons in voor het behoud — en waar mogelijk herstel — van deze bijzondere relicten. Ze vormen een uniek onderdeel van onze geschiedenis, verweven met het landschap.
Heeft uzelf verhalen of herinneringen aan de IJsseldijk? Deel ze met ons via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken.. We horen graag van je!
Bronnen:
- www.ijssellinie.nl
- Notitie Reikwijdte en Detailniveau | Coördinatie procedures Provincie Gelderland
- 014972_3777_MER_deel_1_-_Bijlage_effectbeoordeling_landschap_en_cultureel_erfgoed.pdf
Op de foto: Kochbunker langs de dijk (Den Elterweg-Zutphen). Foto: Eef Stoffels.