Een Mannetje-leeuw als stadswapen

Komt dit stadswapen u bekend voor? Vast wel, want u herkent ongetwijfeld het kenmerkende ankerkruis van Zutphen. De leeuw boven het kruis en de schildhoudende leeuwen roepen meer vraagtekens op. Hoe zit dat?

Leeuwvormen

Pak het officiële stadswapen erbij en u ziet duidelijk dat niet de juiste leeuwen zijn afgebeeld. Deze leeuwen spotten zelfs met de wetten van de heraldiek. De heraldiek of wapenkunde kent verschillende leeuwvormen zoals de gaande, klimmende, liggende en slapende leeuw. Een leeuw zoals op het wapenschild hoort daar zeker niet bij. Misschien bedacht de ontwerper wel een nieuwe leeuwvorm: de zich strekkende leeuw. Of had hij een leeuw in gedachten die als Zutphense Leeuw de heraldische boeken moest gaan verrijken?

Gevelsteen voor nieuwe stadhuis

Dit stadswapen was bedoeld als afbeelding op een gevelsteen. Vermoedelijk voor een imposante gevelsteen aan de entree van het nieuwe stadhuis van Zutphen. Schetsen voor dit nieuw te bouwen stadhuis én de gevelsteen werden in 1994 ingeleverd door kunstenaar Hans ’t Mannetje. Of hij zijn ontwerp op eigen initiatief opstuurde of in opdracht is niet meer terug te vinden in het archief. Plannen en schetsen die niet doorgaan worden meestal na één jaar vernietigd, zo schrijft de wettelijk vastgestelde selectielijst voor. Deze schetsen van Hans ’t Mannetje zijn via een andere, niet officiële route in het archief terechtgekomen. Voor geïnteresseerden die dromen hoe Zutphen eruit had kúnnen zien, is het plan van ’t Mannetje een mooi studieobject.

Hans ’t Mannetje

Beeldend kunstenaar Hans ’t Mannetje (1944-2016) specialiseerde zich in het maken van gevelstenen. Zijn atelier was enige tijd gevestigd in Joppe en later in Zutphen. Ontwerpen van zijn hand vindt u door het hele land en als u er oog voor hebt, herkent u meteen zijn stijl. De meeste stenen zijn voorzien van een prikkelende titel in een kenmerkende belettering. Ook in Zutphen zijn zijn stenen bekend. Op de hoek van het Broederenkerkplein en de Spiegelstraat vinden we bijvoorbeeld een langgerekte gevelsteen met een notenbalk die “de straatroep van Meyer Lipschits” verbeeldt. In de Oudewand hangt boven huisnummer 53 een gouden klompje en iets verderop een blauw boek met de tekst “letter op”, beiden van zijn hand.

Het oeuvre van Hans ’t Mannetje is in 2007 vastgelegd in een prachtig boekwerk, geschreven door hemzelf en Ina Wilbrink met foto’s van Wim Ruigrok en uitgegeven door de Walburg Pers. De Zich Strekkende of Zutphense Leeuw, noch een verwijzing daarnaar, is niet in het boek opgenomen.

Afbeeldingen:

- Hans 't Mannetje, Stadswapen voor gevelsteen.

- Hans 't Mannetje, Het Klompje. Foto Maarten de Graad.