Erfgoed van de week: De voormalige bewaarschool in De Hoven, Schoolstraat 2-4 De Hoven

Door Christiaan de Jong

De gemeente Zutphen werkt momenteel aan het up-to-date brengen van de monumentenlijst. In een vorige ‘Erfgoed van de Week’ werd hier al geschreven. Deze keer wordt verder op ingegaan op de aanwijzing van ‘nieuwe’ gemeentelijke monumenten, en wordt een pand uitgelicht dat zich sinds vorig jaar een gemeentelijk monument mag noemen.

In de gemeente zijn veel ouder(re) panden te vinden met bijzondere kenmerken en waardevolle gedeelten of een belangrijke historie. Deze panden en bouwwerken zijn niet allemaal aangewezen als monument, maar als er voldoende waarden zijn, kunnen ze dat in potentie wel worden. We kennen in Nederland rijksmonumenten, provinciale monumenten en Unesco Erfgoed, naast natuurlijk de gemeentelijke monumenten. Over de aanwijzing van deze laatste categorie besluit het college van burgemeester en wethouders.

Monumentale leeftijdsdiscriminatie

Tot een paar jaar geleden gold voor het aanwijzen van (rijks)monumenten een ouderdomsgrens van vijftig jaar. Het idee daarbij was dat de waarde van een pand alleen met enige afstand in tijd bepaald kon worden, om daarmee niet te oordelen over gisteren, vanuit de grillige smaak van vandaag of morgen. Nadeel daarvan was dat er soms ook jongere panden zijn die voldoende waardevol zijn om monument te worden, maar toch buiten de boot vielen. Deze monumentale leeftijdsdiscriminatie is daarom in veel gemeenten losgelaten. Zo ook in Zutphen.

Aanwijzingsprocedure

De aanwijzingsprocedure zelf is in Zutphen vastgelegd in een verordening. Hierin is onder meer vastgelegd dat er verschillende aspecten meegewogen moeten worden, namelijk de architectonische waarde, de stedenbouwkundige waarde, de cultuurhistorische waarde, de gaafheid en herkenbaarheid en zeldzaamheid. Als een pand, na een onderzoek door een deskundige, voldoende hoog scoort op deze punten, zal positief geadviseerd worden over het aanwijzen. De specifieke monumentale waarden en de beoordeling worden vastgelegd in een zogenaamde redengevende omschrijving.

Voormalig schoolgebouw De Hoven zeldzaam voorbeeld

Een van de panden die in 2025 is aangewezen, is het voormalige schoolgebouw in De Hoven. Volgens de redengevende omschrijving is dit pand voor de gemeente Zutphen van architectonische en cultuurhistorische waarde. Het gebouw is namelijk binnen de gemeente een zeldzaam voorbeeld van een bewaarschool uit de tweede helft van de negentiende eeuw, en is een van de oudste, zo niet het oudste, als zodanig gebouwde schoolgebouwen binnen de gemeentegrenzen.

Het gebouw is van architectonische waarde vanwege de fraaie buitengevels, met veelal oorspronkelijke ramen en deuren, die een architectonisch geheel vormen. Verder is het pand van waarde in het straatbeeld vanwege de prominente ligging aan de rooilijn, op de hoek van de Schoolstraat en de Weg naar Voorst. Hoewel de gaafheid is aangetast door enkele wijzigingen, is de oorspronkelijke opzet nog goed herkenbaar. Ook zijn er nog talrijke oorspronkelijke details, zoals binnendeuren, dakconstructies en de oude veranda aan de voorzijde.

Bewaarschool is nu gezondheidscentrum

Hoewel de redengevende beschrijving in opzet een juridisch document is, biedt dit document ook een mooi overzicht van achtergronden en een korte historie van het voormalige schoolgebouw. Wist u bijvoorbeeld dat de bouw van het gebouw samenvalt met het begin van de groei van De Hoven, midden negentiende eeuw? En de school op 1 september 1873 in gebruik genomen is? In de loop van de tijd zijn nog verschillende delen aangebouwd. Zo is het schoolgebouw in 1904 uitgebreid met twee nieuwe lokalen. In 2008 is het complex verbouwd tot gezondheidscentrum voor De Hoven.

Het volledige verhaal van deze voormalige bewaarschool, met een korte historie van het schoolgebouw en een beschrijving van het pand is te lezen in de redengevende beschrijving (klik hier - opent in nieuw venster). Mocht u een volgende keer in de wachtkamer van de huisarts zitten, dan weet u dan in ieder geval meer over de historie en de waardevolle onderdelen van het pand. Zo kan een bezoek aan de huisarts (nog) leuker worden!

Op de afbeeldingen:
Boven: Gevels voormalige bewaarschool De Hoven. (foto gemeente Zutphen 2024)
Onder: Plan voor de uitbreiding der bewaarschool in de Hoven (1904). (foto SZU006000163, collectie Regionaal Archief Zutphen)