Erfgoed van de week: Toen Eefdenaren een eigen school oprichtten

Door Elian Brethouwer

In 1877 werd in Eefde een vereniging opgericht met een helder doel: christelijk onderwijs mogelijk maken voor de kinderen uit het dorp en de omgeving. Een jaar later gingen de deuren van de school open. Dat lijkt vanzelfsprekend, maar dat was het zeker niet. Ouders en andere dorpsbewoners moesten het onderwijs zelf organiseren én bekostigen. Het archief van de Vereeniging voor Christelijk Nationaal Schoolonderwijs te Eefde laat zien hoeveel inzet daarvoor nodig was.

De eerste lessen werden gegeven in een gebouw van de Christelijke Jongelingsvereniging (CJV) aan de Eendrachtstraat. Dat gebouw bestaat tegenwoordig niet meer, maar vormde in 1878 het begin van het christelijk onderwijs in het dorp.

In de statuten wordt duidelijk waar het om draaide. De Bijbel was het uitgangspunt van het onderwijs en in het bestuur zaten zowel hervormden als gereformeerden. Samen droegen zij verantwoordelijkheid voor het schoolgebouw, het personeel en de financiën. Daarnaast trad het verenigingsbestuur op als schoolbestuur en hielden leden meerdere keren per jaar toezicht in de klas.

Een nieuw schoolgebouw

Uit de notulen, kasboeken en leerlingenlijsten blijkt hoe doelgericht het bestuur te werk ging. Er werd gespaard voor nieuwbouw, geld belegd voor de waarborgsom en bij groei van het aantal leerlingen werden uitbreidingen gerealiseerd. Een belangrijke stap volgde in 1927, toen een nieuw schoolgebouw in gebruik werd genomen. Het gebouw bood plaats aan 136 leerlingen en stond op de hoek van de Rijksweg Deventer-Gorssel-Zutphen en de Schoolstraat in Eefde.

De archiefstukken laten ook zien dat het bestuur zich regelmatig moest bezighouden met praktische kwesties rond het schoolgebouw en het terrein. In de jaren vijftig moest een deel van het schoolplein worden afgestaan voor de aanleg van een fietspad langs de Rijksweg. Dat was geen eenvoudige beslissing. Het terrein lag ingeklemd tussen twee wegen en de speelruimte was hard nodig. Na overleg met Rijkswaterstaat en de gemeente werd uiteindelijk een regeling getroffen over de grond en de financiële gevolgen.

De school bleef nog tientallen jaren op de locatie aan de Rijksweg en de Schoolstraat staan. In 1977 werd een nieuw schoolgebouw geopend aan de Bargeweide, waar de christelijke basisschool van het dorp nog altijd gevestigd is.

Het archief

Het archief, dat in 2026 werd overgedragen aan het RAZ, beslaat bijna een eeuw schoolgeschiedenis. Samen laten de stukken zien hoe sterk het onderwijs met het dorp verbonden was. Wie de bronnen doorbladert, kijkt niet alleen naar een school, maar naar een gezamenlijke inspanning van de dorpsbewoners. Het archief is via deze inventaris te raadplegen in de studiezaal van het RAZ.

Bijschrift afbeelding:
Structuurplan Gorssel – kern Eefde. Kaart met de geplande locatie van een nieuwe christelijke school in Eefde en een overzicht van de spreiding van leerlingen. Afbeelding: RAZ, Archief van de Gemeente Gorssel 1960-1979, archiefnummer 5003, inventarisnummer 1112.