Erfgoed van de week: Koloniegeld

Door Bert Fermin

2026 is het jaar van de vreemde muntschatten. Zowel Eric Karssenberg als Erik Lammers, beide vaste 'detectorist' voor Team Archeologie in Zutphen, deden een bijzondere vondst: In Raalte werden 1141(!) Raaltese gasmunten gevonden door Eric Karssenberg en onlangs vond Erik Lammers een vreemde muntschat op de kruising Rijsstraatweg / N348 in Zutphen / Warnsveld.

De vondst van Erik met een k betreft 6 munten, waarvan één naar de grondeigenaar is gegaan. Het zijn 5 muntjes van aluminium met een diameter van 22 mm en één van 25 mm. De muntjes zijn niet gegoten maar gestanst. Op alle munten staan vier losse letters: K-H-B-H, en centraal vinden we een waardeaanduiding: tweemaal 1, eenmaal 5, tweemaal 10 en eenmaal 25 (de munt van 25 mm).

Een korte zoektocht op het alwetende web leerde dat de letters staan voor “Kolonie Beekbergen Het Hoogeland”. Het Hoogeland was een Christelijke landbouwkolonie die in 1892 werd opgericht als reactie op het bekendere Veenhuizen. De “Vereniging tot Christelijke Verpleging van Bedelaars en Landlopers” vond namelijk dat in Veenhuizen geen sprake was van “heropvoeding onder Gods hoede”. Er werd ongestraft gevloekt en gezopen en er vond geen evangelisatie plaats. En dus werd er een grote lap grond gekocht in Beekbergen bij Apeldoorn waar de bedelaars en landlopers nutteloze heidevelden (o gruwel!) konden ontginnen. Op vrijwillige basis of als taakstraf.

Helemaal te vertrouwen waren deze lieden natuurlijk niet. Om hun ellende te vergeten waren velen blijkbaar geneigd naar de fles te grijpen en dat was natuurlijk niet de bedoeling. Daarom werden er “koloniemunten” geslagen, vergelijkbaar met de armenpenningen die we al kennen uit de late middeleeuwen. Die kon je niet uitgeven bij de slijter maar wel op de Kolonie zelf.
Veel zullen deze landlopers niet verdiend hebben in Beekbergen, dus de aluminium armenpenningen moeten voor de eigenaren een grote waarde hebben vertegenwoordigd. Als een echte schat werden ze blijkbaar door de anonieme bezitter aan de bodem toevertrouwd, misschien om later op te graven….

Op de foto's:
(Boven) De schatvondst: 5 van de 6 aluminium muntjes uit Warnsveld.
(Onder) Bedelaars en landlopers in de eetzaal in Beekbergen, 1893 (GA-017595).