Erfgoed van de week: “Groeten uit…”
Door Klaas van der Wielen
De ansichtkaart is al meer dan honderd jaar een populaire manier om te laten zien waar je bent geweest. Vaak bestond de afbeelding uit een markant beeld van een stad of gebied, waarvan eerst een foto was gemaakt. Op de beeldbank van het Erfgoedcentrum Zutphen zijn er alleen al van Zutphen bijna drieduizend ansichtkaarten te vinden. Een ansichtkaart is echter meer dan alleen een plaatje. Die verschillende aspecten zijn in beeld gebracht aan de hand van de kaarten van het ’s Gravenhof. (tekst verder onder de slideshow)
Markante gebouwen
Het ’s Gravenhof beslaat misschien een klein deel van de binnenstad, maar is wel de straat die heel vaak is afgebeeld. Daar staan meerdere historische gebouwen vlak bij elkaar, met de Walburgiskerk, het oude stadhuis en de schelpenkoepel als grootste blikvangers. Voordat de foto’s in kleur konden worden gemaakt, werden soms zwart-wit foto’s ingekleurd. (foto SZU002025689, collectie Erfgoedcentrum Zutphen)
Geschiedenis in beeld
Het ’s Gravenhof is niet veel veranderd in de afgelopen eeuw. Een enkele keer zijn opmerkelijke wijzigingen in beeld gebracht. De Walburgiskerk bijvoorbeeld had na de brand in maart 1948 ruim twintig jaar geen spits. Dat beeld is via de ansichtkaart het land in gestuurd.
(foto's SZU002025432 en SZU002025491, collectie Erfgoedcentrum Zutphen)
Een tweede grotere wijziging in het straatbeeld is de bouw van het nieuwe stadhuis. Verschillende oude gebouwen, zoals het telegraafkantoor van de toenmalige PTT, zijn daarvoor afgebroken. In 2003, enkele jaren na de opening, heeft Fons Lansman een tekening gemaakt van de nieuwe situatie.
(foto SZU002031391, collectie Erfgoedcentrum Zutphen)
Geloof niet alles…
Op veel kaarten staat een voorbedrukte tekst over wat er is te zien. Maar volgens een gezegde moet je niet alles geloven wat er gedrukt staat. Op een ansichtkaart van rond 1910 staat het huidige hotel ’s Gravenhof afgebeeld met als opschrift: Gebr. Bakkers-weeshuis. De uitgever heeft echter een foutje gemaakt. Dat weeshuis was in het gebouw dat er naast stond en lag met de voorkant aan de Kuiperstraat. Op de foto staat alleen de achterkant daarvan met de bekende witte huisjes en de schelpenkoepel.
(foto SZU002025653, collectie Erfgoedcentrum Zutphen)
Persoonlijke berichten
In de beginperiode van de ansichtkaart ging het om de afbeelding. De achterkant was alleen bestemd voor de naam en het adres voor wie de kaart bestemd was. Daarom werd soms, als er toch wat verteld moest worden, de voorkant gebruikt voor een berichtje. Zo hoopt J. van Nagell in 1900 op een reactie: Schrijf eens gauw! Feliciteer Cor wel van mij hoor!!! Het was waarschijnlijk de toen dertienjarige barones Justine Elisabeth Henriette van Nagell uit Warnsveld (waar haar vader burgemeester was) die deze kaart heeft verstuurd. De geadresseerde was “De Jongejuffrouw G. Dane te Ellecom”. En nu maar hopen dat de barones een reactie heeft gekregen…
(foto SZU002025703, collectie Erfgoedcentrum Zutphen)