Erfgoed van de week: Harmonievereniging Excelsior
Door Rob Kammelar
Onlangs is bij het RAZ een deel van het archief van de harmonievereniging Excelsior in Warnsveld in bewaring gegeven. Dit archief is vrij toegankelijk voor iedereen. Jammer genoeg bevat het niet veel stukken uit de beginperiode van de vereniging. Toch geeft het een aardige indruk van de verbindende rol die Excelsior in de Warnsveldse gemeenschap vervulde en vervult.
Muziekverenigingen, fanfareorkesten, harmonieorkesten, drumbands, je ziet ze steeds minder en hoort ze steeds minder vaak. De tijd dat ieder dorp of gehucht zijn eigen orkest had – en soms wel twee – is al lang voorbij. Over hoe dat komt, kun je tal van min of meer open deuren intrappen. Maar jammer is het zeker. Niet voor niets is in 2021 het fanfareorkest – zusje van het harmonieorkest – op de Nederlandse lijst van immaterieel erfgoed geplaatst en wordt een UNESCO-nominatie overwogen.
Wat zou een dorp zijn zonder harmonieorkest? Stel je voor: een burgemeestersjubileum zonder muzikale huldiging, de intocht van Sinterklaas in winterse stilte, Koningsdag zonder Wilhelmus op het marktplein, het jaarlijkse dorpsfeest zonder optocht van vrolijk spelende muzikanten en trommelaars, de zojuist kampioen geworden voetbalclub die een ereronde door het dorp maakt en er is geen muziek bij.
De beginjaren van Excelsior
Maar zo somber is het in Warnsveld gelukkig nog niet. Want daar hebben ze Excelsior. Opgericht in 1923. Begonnen als een clubje liefhebberende fluitspelers. Geld voor andere instrumenten was er niet. Tot enkele gulle dorpsgenoten in de buidel tastten. Toen konden ze echt gaan musiceren. Het eerste openbare optreden van muziekvereniging (later: harmonievereniging) Excelsior was in mei 1924. Echte uniformen hadden ze nog niet. Alleen petten, geschonken door de heer Dekker. Op het dorpsplein was een tentzeil gespannen en burgemeester De Milly van Heiden Reinestein hield een welkomstspeech. Excelsior speelde het Wilhelmus en Wien Neerlands bloed. Het talrijke publiek juichte opgetogen. Er waren bloemen en felicitaties van andere dorpsverenigingen. Vervolgens ging het in optocht over de Leestenseweg en door de rest van het dorp. Het feest eindigde met een muzikale ovatie aan de burgemeester en aan de familie Dekker.
Excelsior groeide, er kwam een vaandel en later ook echte uniformen. De vereniging nam deel aan muziekconcoursen, won prijzen en kreeg eervolle vermeldingen. Zelf organiseerde Excelsior in mei 1934 een succesvol concours met verschillende onderdelen. De marswedstrijd werd gehouden op het mooie, vlakke wegdek van de pas geasfalteerde Bonendaalseweg. Er ontstonden tradities, zoals de Palmpasenoptocht, de aubade op Koninginnedag en de muzikale begeleiding van de dodenherdenking op 4 mei. Excelsior breidde uit met een drumband en later ook een majorettekorps. In 1981 werd clubhuis De Notenbalk aan ’t Spiker in gebruik genomen.
Tsjieng-boem, tra-la-la-la-la
Al heel lang is Excelsior een vaste waarde als er in Warnsveld muzikale opluistering gevraagd wordt. Daarvoor oogst de vereniging steeds veel waardering. Wat zou Warnsveld zijn zonder Excelsior? In 1952 klonk wekenlang op de radio (tv had nog niemand) de bekende zanger Bob Scholte met het lied Hoor de muzikanten, waarvan het eerste couplet en het refrein luiden:
Hoor, de muzikanten spelen in de straat
Kijk hoe vlug eenieder naar een raam toe gaat
Vrolijke gezichten, plots door wond're kracht
Wie zoëven zuchtte, heeft nu pret en lacht
Tsjieng-boem, tsjieng-boem,
tsjieng-boem, tra-la-la-la-la
Muziek trekt allen aan,
doet blij door 't leven gaan
Houdt 't harte jong en lustig, kwiek
Hoera! voor de muziek
Precies dat doet harmonievereniging Excelsior in Warnsveld tot op de dag van vandaag.
(De volledige tekst en geluid op https://www.jimjoosten.nl/vastenavend/tekste/1952_origineel.htm.)
Op de foto: Excelsior loopt voorop bij de Palmpasenoptocht, hier op de Molenbult in Warnsveld. Het is de eerste Palmpasenoptocht na de Tweede Wereldoorlog (1946). (J.B. Thate, collectie Erfgoedcentrum Zutphen, 3030-0307)