Erfgoed van de week: De burgerlijke stand van Kring van Dorth

Door Etienne van den Hombergh

Buurtschap Kring van Dorth ligt precies tussen Zutphen en Deventer en nog net in Gelderland. Het behoort tot de gemeente Lochem. Van 1818 tot en met 1831 was het een eigen gemeente met een eigen burgerlijke stand. Dat zijn registers waarin de akten van geboorte, huwelijk en overlijden in een gemeente zijn opgenomen. In deze Erfgoed van de Week nemen we een kijkje in deze registers van de burgerlijke stand van Kring van Dorth.

Lange tijd was Kring van Dorth een heerlijkheid, bestuurd door de heer van Dorth die op kasteel Dorth woonde. Dat veranderde in de Bataafse Tijd. Kring van Dorth werd in 1795 een municipaliteit, een voorloper van onze huidige gemeente. Die eigenstandigheid duurde niet lang en Dorth werd eerst opgenomen in ambt Vorden, kwam daarna weer onder bestuur van een richter en in 1811 werd het onderdeel van de nieuwe gemeente Gorssel. Maar dan eindelijk in 1818 mag het buurtschap zich een eigen gemeente noemen. Eerst vervult E.P. Pannekoek de functie van burgemeester, later is dat J.J. de Vuller die tegelijkertijd ook burgervader was van Gorssel. Bijna veertien jaar lang was Dorth een eigen gemeente. Op 1 juli 1831 kwam aan die zelfstandigheid een einde.

De burgerlijke stand

Vaak wordt de naam van Napoleon genoemd als het gaat om de invoering van de burgerlijke stand in Nederland. In zekere zin klopt dat, want de invoering voor het grootste deel van Nederland was in 1811 toen ons land geannexeerd was door Frankrijk en hij er de keizer was. De burgerlijke stand is een set registers die door gemeenteambtenaren wordt bijgehouden. Er zijn afzonderlijke registers voor de geboorten, voor de huwelijken (en echtscheidingen) en voor de overlijdens. In de registers staan de akten vermeld, chronologisch en genummerd. Deze akten zijn rechtsgeldig. Het was en is daarom van belang dat alle gegevens uiterst nauwkeurig worden genoteerd. De akten werden in tweevoud opgemaakt en op verschillende plaatsen bewaard. Bij de huwelijksakten horen ook nog bijlagen. Die zijn afzonderlijk opgeborgen. Juist voor de eerste decennia van de negentiende eeuw zijn die bijlagen razend interessant want ze bieden gegevens uit de periode van vóór 1811, uit de tijd dat doop, huwelijk en begrafenis door de kerk werd geregistreerd.

Zes boeken

De burgerlijke stand van Kring van Dorth bestaat uit zes registers: twee voor de geboorten, twee voor de huwelijken en twee voor de overlijdens. Het zijn dunne boekjes die bij elkaar gemakkelijk in een halve archiefdoos passen. In het overzicht hieronder zie je voor de jaren 1820 en 1830 het aantal inschrijvingen per aktesoort.

Je kunt je op basis van alleen al deze getallen een goed beeld vormen van de grootte van Dorth. Pakken we de “staat van bevolking op den 1 January 1830” erbij, dan blijkt dat de gemeenschap precies 44 huizen en boerderijen telde met 299 inwoners. De uitbaters van De Roskam, een herberg pal tegenover kasteel Dorth, zijn niet rijk geworden van de bruiloften en koffietafels in het kleine dorp. Net als burgemeester De Vuller moest er ook op een andere manier brood op de plank komen en daarom zal de herberg daarnaast ook een boerenbedrijf zijn geweest.

Akten zoeken en bekijken

De akten van de burgerlijke stand van Kring van Dorth en van alle (voormalige) gemeenten die bij het RAZ horen zijn te doorzoeken en te bekijken via www.wiewaswie.nl. Akten van geboorten zijn openbaar 100 jaar na geboorte, huwelijksakten 75 jaar na huwelijksvoltrekking en overlijdensakten 50 jaar na overlijden. RAZ is deelnemende instelling van Wiewaswie.

Op de afbeelding: Bij een huwelijk moesten allerlei documenten worden ingeleverd die een huwelijk rechtsgeldig maakten. Bij het huwelijk op 14 mei 1830 tussen dokter Gerrit Jacobson en Elizabeth Jacobson, burgemeestersdochter uit Deventer, moesten extra veel papieren worden ingeleverd omdat er sprake was van familieverwantschap (bron: Archief 5.015 Kring van Dorth, inventarisnummer 75).