Erfgoed van de Week: Textiel met verbeelding van een kasteel

Door Willeke Borst

Zoals in juni werd gedeeld wordt er hard gewerkt in het organische depot van de archeologische dienst. Organische vondsten zijn materialen zoals leer, hout, textiel en dergelijke kwetsbare vondsten. Deze voorwerpen moeten namelijk onder specifieke klimaatomstandigheden bewaard worden, zodat ze niet vergaan. Bij de inventaris die momenteel wordt uitgevoerd komen mooie artefacten (weer opnieuw) naar boven. Een van die mooie artefacten is een fragment textiel, afkomstig uit een opgraving aan de Rijksstraatweg.

Het is een driehoekig fragment fijn gewoven zijde. Bij dit fragment is op een bijzondere manier een versiering toegevoegd, de ‘damast’ techniek. Dit is een techniek waarbij in het weefsel een patroon gemaakt wordt door verschillende bindingen in de ‘kettingdraden’ en ‘inslagdraden’. Kettingdraden zijn de draden die in de lengte op een weefgetouw zijn gespannen, waar de inslagdraden haaks hiertussen geweven worden zoals op de foto te zien is. Door de damast techniek ontstaan er op het weefsel decoraties die op de voor- en achterzijde elkaars spiegelbeeld vormen. Vaak werd damast in dezelfde kleur en type draad gemaakt waardoor de versiering enkel in bepaalde lichthoeken zichtbaar zijn. Soms is gekozen om het van een ander (gekleurd) draad te maken zodat de verschillen extra opvallen.

Damast is een erg oude techniek. Het oudste bekende fragment is gevonden in Syrië en dateert rond de tweede eeuw na Christus. De techniek is vernoemd naar de hoofdstad van Syrië, Damascus. Dat juist in Syrië het oudste fragment is gevonden, is toeval. Het is immers zo genoemd omdat Damascus een handelsknooppunt was. In Nederland komt de techniek pas later op grotere schaal voor, vermoedelijk in de zestiende en zeventiende eeuw (rond de Tachtigjarige Oorlog). Mogelijk door het vluchtten van de Kortrijkse wevers na het Beleg van Antwerpen (1584-1585) naar Holland.

In het fragment gevonden aan de Rijksstraatweg vormt deze damasttechniek een kasteel met aan weerszijden mogelijk bladeren of bloemen. Dit is niet gedaan met hetzelfde draad als de ‘achtergrond’, maar met een ander type draad. Degene waarmee het kasteel is uitgebeeld (inslagdraad) lijken lichte bolletjes te hebben, waardoor het lijken op hele kleine ‘pareltjes’. De kettingdraden hebben deze ‘pareltjes’ niet. Het is helaas niet mogelijk om te herkennen welk kasteel precies afgebeeld wordt. Ook is het niet duidelijk waar het fragment ooit onderdeel van geweest is, zoals een kledingstuk of tafelkleed.

Op de foto's:

• Foto 1 (boven): Het fragment textiel dat aan de Rijksstraatweg is gevonden.
• Foto 2 (midden): Ingezoomd op het fragment.
• Foto 3 (onder): Ketting- en inslagdraden duidelijk zichtbaar. De kettingdraden zijn verticaal afwisselend rood, groen en blauw. De inslagdraden zijn in het geel horizontaal zichtbaar.