Bouwvergunningen

Na de invoering van de Woningwet in 1901 werden gemeenten verplicht een bouwverordening op te stellen. Sindsdien worden in principe van alle verstrekte bouwvergunningen de dossiers bewaard. Een bouwtekening is een (detail-)tekening van een bouwwerk, waarop alle afmetingen, materialen en dergelijke zijn aangegeven. Na lezing van dit informatieblad weet u waar u bouwvergunningen en -tekeningen kunt vinden en dat bouwtekeningen nog in veel meer archieven, publicaties en collecties te vinden zijn.

 

De basis: series bouwvergunningen

Bij het archief wordt bij het begrip bouwvergunning vaak als eerste gedacht aan de tekeningen die een bijlage zijn bij de bouwvergunningen die de gemeente verstrekt. Hoewel in de 19e eeuw al sprake was van verplichte bouwaanvragen met een tekening (in Zutphen volgens verordening uit 1867), zijn de series bouwtekeningen eigenlijk pas vanaf de invoering van de Woningwet aangelegd.

In de dossiers zijn de aanvraag, eventuele correspondentie, de goedkeuring en in bijna alle gevallen tekeningen opgeborgen. Overigens is het bewaren van deze dossiers niet verplicht. Vanwege de cultuur-historische waarde is het tegenwoordig een goede gewoonte de bouwvergunningen permanent te bewaren. Dossiers van bouwaanvragen waarvoor géén vergunning is verstrekt, zijn vernietigd.

De series bouwvergunningen zijn aangelegd door de archiefafdelingen van de gemeenten. Er zijn meerdere exemplaren van een tekening bij verschillende afdelingen van de gemeente. Naast de ingekomen bouwaanvraag met tekening voor B&W, werden ook tekeningen doorgestuurd naar de afdelingen Bouw- en Woningtoezicht, de Welstandscommissie en Brandweer. Door de archiefafdeling wordt alleen de met het besluit van B&W gewaarmerkte serie bewaard.

Feitelijk moeten de dossiers volgens de Archiefwet 1995 na 20 jaar worden overgebracht naar een archiefbewaarplaats. Hier zijn ze dan openbaar en voor iedereen vrij te raadplegen. In de praktijk blijven bouwvergunningen om praktische redenen veel langer bij de lopende administratie van de gemeente. Op aanvraag zijn de dossiers aan de balie van het gemeentehuis in te zien.

De series bouwvergunningen die bij het RAZ berusten, zijn toegankelijk gemaakt in E-loket Bouwdossiers. Per gemeente en op straatnaam kan een adres worden gevonden. In de detailbeschrijving staat vermeld in welk jaar de vergunning is aangevraagd en verstrekt en wat het doel was van de aanvraag.

Overzicht van series gemeentelijke bouw- en omgevingsvergunningen in de regio Zutphen
GemeentePeriodeOpgenomen in database RAZ?Bewaarplaats
Brummen 1921-1980 ja RAZ
Brummen 1981-heden nee Gemeente Brummen
Gorssel 1900-2004 ja n.v.t.
Laren 1910-1943 ja RAZ
Laren 1944-1970 ja n.v.t.
Lochem 1900-2010 ja n.v.t.
Lochem 2011-heden nee Gemeente Lochem
Warnsveld 1936-2004 ja RAZ
Zutphen 1900-1989 ja RAZ
Zutphen 1990-heden nee Gemeente Zutphen

 

Andere bouwtekeningen van ná 1900

In gemeentelijke archieven

Veel gemeenten hadden de gewoonte om bouwtekeningen van zogenaamde gemeentelijke eigendommen niet op te nemen in de series bouwvergunningen maar in het archief van het gemeentebestuur (ook wel secretarie-archief genoemd). Het gaat dan om bijvoorbeeld tekeningen van openbare schoolgebouwen, sporthallen en bruggen en grote bouwprojecten (bijvoorbeeld de Zuidwijken in Zutphen). Ook tekeningen van woningen die betrokken zijn bij stadsvernieuwingen (bijvoorbeeld de blokbouwinventarisatie van de Zutphense binnenstad in 1974) berusten in de archieven van het gemeentebestuur. Gemeenten hebben soms ook huurwoningen in hun bezit. Bouwtekeningen van deze panden berusten eveneens in de archieven van de gemeentebesturen.


Bijzondere gebeurtenissen of projecten kunnen leiden tot het inrichten van een eigen archief. Zo werd in Zutphen - als zwaar getroffen stad tijdens de Tweede Wereldoorlog - het 0103 Bureau Wederopbouw ingesteld. In Zutphen en Brummen zijn er ook tekeningen te vinden in de archieven van Dienst Openbare Werken (0005) en Dienst Gemeentewerken (2086). In deze archieven treft u voornamelijk werktekeningen aan van gemeentelijke objecten als schoolgebouwen, bruggen en havens. Tenslotte kennen enkele gemeenten een collectie afgebroken of gesloopte panden:

 

In particuliere archieven

  • Het Regionaal Archief Zutphen beheert een aantal particuliere archieven waarin uit de aard van de doelstellingen of werkzaamheden stelselmatig bouwtekeningen zijn opgenomen. Enkele voorbeelden:
  • 0028 David Evekink Exploitatiestichting (tekeningen van voornamelijk arbeiderswoningen en de zogenaamde Oostenrijkse woningen aan de Deventerweg te Zutphen).
  • 0247 Stichting Wijnhuisfonds (een instelling die sinds 1927 historisch waardevolle woningen in Zutphen restaureert).
  • Architectenbureaus Meijer te Brummen (2032), Sobel te Zutphen (0412) en Warnaar te Warnsveld (3006).
  • Notariële archieven


Natuurlijk kunnen incidentele tekeningen in allerlei archieven voorkomen. Denkt u eens aan de pachtboerderijen die het Oude en Nieuwe Gasthuis (archiefnummers 110, 407 en 409) had in de omgeving van Zutphen. Hetzelfde geldt voor Stichting Het Bornhof (archiefnummers 83, 420 en 427). Het archief van de Familie Colenbrander en de erven Van Sytzama (archiefnummer 210) bevat dossiers die betrekking hebben op boerderijen in Brummen en in het bedrijfsarchief van de Handelsonderneming Reesink zitten tekeningen van bedrijfspanden in Amsterdam, Rotterdam en Zutphen.

In literatuur en documentatie

Het RAZ beschikt over een uitgebreide bibliotheek en collectie documentatie. In veel publicaties over gebouwen, wijken en dorps- en stadsgezichten zijn ter illustratie bouwtekeningen gebruikt en verklaard. Ook in biografieën, familiegeschiedenissen en genealogieën worden deze afbeeldingen van woningen opgenomen.

Collectie bibliotheek en documentatie; trefwoorden "bouwkunst" en "bouwkunde".

Bijzondere aandacht verdient de documentatie die de werkgroep Bouwhistorie van de Historische Vereniging Zutphen (archiefnummer 373) heeft opgebouwd. Bijna 200 historische panden in de Zutphense binnenstad zijn uitgebreid beschreven met gebruikmaking van alle beschikbare bouwtekeningen.

Bouwtekeningen van vóór 1900

Ook vóór de invoering van de Woningwet in 1901 werden er bouwtekeningen gemaakt. In Zutphen gold zelfs vanaf 1867 een verordening die het aanvragen van een vergunning vergezeld van een tekening verplicht stelde. Helaas zijn deze tekeningen niet stelselmatig bewaard en opgeborgen. In voorkomende gevallen zijn de tekeningen uit de serie ingekomen stukken van het archief van het gemeentebestuur (archiefnummer 2) gehaald en als een aparte eenheid (dus zonder de bijbehorende administratie) toegevoegd aan de Collectie beeld en geluid.

Het archief van de Dienst Openbare Werken (0005) bevat daarnaast de registers met bouwaanvragen vanaf 1867, bijvoorbeeld van de blauwdrukken zonder vergunning, maar ook van huizen waarvan de tekening niet meer aanwezig is. Het betreft inventarisnummers 218 t/m 316; vraag ernaar bij de studiezaalmedewerker.

Bijzondere aanbeveling verdient de tentoonstellingscatalogus Bouwtekeningen uit het Zutphense Gemeentearchief 1800-1878.

Ook voor de meeste historische bouwtekeningen uit de gemeenten Brummen, Gorssel, Laren, Lochem en Warnsveld geldt dat ze in een eerder stadium uit de archieven zijn gelicht en als afzonderlijk object zijn opgenomen in de respectievelijke kaartencollecties. Toch kunnen er ook nog tekeningen voorkomen in de series ingekomen brieven van de archieven van de gemeentebesturen.

Snel een bouwdossier vinden

Het snelst vindt u een dossier door rechtstreeks te zoeken in het E-loket Bouwdossiers die het RAZ beheert. Grote kans dat een dossier over uw woning of bedrijfspand in deze index is terug te vinden.

Mocht u het gewenste dossier niet vinden of wilt u méér gegevens, dan kunt u met behulp van de toepassing "zoeken door alles" met één zoekopdracht alle digitale bestanden doorzoeken. Houdt u er rekening mee dat alleen de archieven en collecties die digitaal ontsloten zijn, worden doorzocht.

Reproductie van een bouwtekening

In het e-loket kunt u direct afbeeldingen van de bouwtekeningen aanvragen wanneer deze al gescand zijn. Bij goedkeuring krijgt u de scans via een downloadlink kosteloos toegestuurd. Let op: in het kader van privacywetgeving versturen wij standaard alleen de tekeningen. Wilt u iets anders, vermeldt dit dan expliciet in uw aanvraag. Van dossiers die nog niet gescand zijn, kunt u geen digitaal exemplaar aanvragen via het e-loket. Natuurlijk kunt u deze dossiers wel inzien op de studiezaal.

Wanneer u het dossier op de studiezaal inziet, kunt u zelf foto's of kopieën maken, mits de studiezaalmedewerker hiervoor toestemming geeft. Foto's nemen is kosteloos; de studiezaalmedewerker zal u wel vragen uw flits uit te zetten. Kopiëren kan op de studiezaal tot op maximaal A3 formaat. De kosten hiervoor bedragen € 0,30 voor een A4 en €0,50 voor een A3. U kunt bij onze studiezaalmedewerker ook een scanverzoek indienen. De kosten voor een 1 op 1 reproductie (papier en/of digitaal) van een bouwtekening bedragen €8,60. Dit kunt u pinnen of contant betalen bij de studiezaalmedewerker.

Valkuilen bij het zoeken

Als uw huis ooit een ander adres/huisnummer heeft gekregen, kan het vinden van een bouwtekening soms behoorlijk lastig zijn. Huisvernummeringen komen bijvoorbeeld voor als een straat opnieuw is ingericht, bijvoorbeeld ten gevolge van verwoestingen ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Het kan zijn dat u moet zoeken op het oude adres/huisnummer, maar net zo goed kan het zijn dat de administratie is aangepast aan de veranderde situatie. Zie verder ook informatieblad Huisnummering.

De bouwtekeningen van woningen die onderdeel zijn van een rijtje of complex, werden meestal geplaatst bij het laagste huisnummer. Ook kan het zijn dat aan op de bouwvergunning het gehele rijtje werd vermeld, bijvoorbeeld Bachstraat 9-43 te Brummen.

Bij grotere projecten werden tekeningen van hetzelfde type woning maar met een andere straatnaam op één adres bewaard, meestal op de alfabetisch eerste straat. Een voorbeeld zijn de woningen in de zogenaamde Zuidwijken te Zutphen.

Bij een grenswijziging tussen gemeenten moesten de bouwvergunningen worden overgedragen van de oude gemeente naar de nieuwe gemeente waartoe het pand behoort. Of deze complexe administratie altijd goed is doorgevoerd, is soms onduidelijk. Mocht u uw tekening tegen uw verwachting in niet aantreffen bij de nieuwe gemeente, zoek dan ook eens in de series van de oude gemeente.

Zoekt u een bouwtekening van een (voormalig) gemeentelijk object, bijvoorbeeld een openbare school, dan moet u (ook) de archieven van het gemeentebestuur raadplegen.

Nog lang niet alle archieven die het RAZ beheert, zijn geïnventariseerd. Bij een zoekvraag in de databases krijgt u dus een onvolledig resultaat. Een andere probleem bij digitaal zoeken is dat niet alle tekeningen op adres zijn ontsloten. Tekeningen van woningen aan de Mr. Aalbersestraat kunnen bijvoorbeeld zijn beschreven als tekeningen van woningen in de Staatsliedenbuurt.


Literatuur en websites

B. Looper en B. Kuijs, Bouwtekeningen uit het Zutphense Gemeentearchief 1800-1878 (Zutphen 1988).