"Wegens verpleginge": zieke soldaten in de Spiegelstraat
Zutphen was eeuwenlang een echte garnizoensstad. Na de verovering van Zutphen door Prins Maurits in 1591 werd er een permanent garnizoen van het Staatse Leger in de stad gevestigd. Wanneer de soldaten in deze garnizoenen ziek werden, konden ze worden opgenomen in het gasthuis aan de Spiegelstraat 13, waar nu het Regionaal Archief Zutphen gevestigd is.
Financiële registers
Het gasthuis hield een register bij van de soldaten die werden binnengebracht. Dit had vooral een financieel doel: het Staatse Leger moest betalen voor de verpleging van deze soldaten. Voor hedendaagse onderzoekers is het een geluk bij een ongeluk. Omdat de administratie van de aanwezige soldaten in principe geen taak was van de stedelijke (of gemeentelijke) overheid, is het lastig om na te gaan wie er als soldaat in Zutphen is geweest. Maar vrijwilligers van het RAZ hebben de twee registers met verpleegde soldaten, die lopen van 1680-1800 helemaal getranscribeerd. Hierdoor zijn nu in ieder geval de zieke soldaten uit deze periode terug te vinden!
Zieke gevangenen
Zo weten we nu dat Guilliam Herbers wat langer moest blijven nadat zijn regiment al was vertrokken naar Zwolle. En dat onder andere Bertonuille, Corbiere, Milleret en Roij gevangen zaten in de Drogenapstoren in 1690. Maar wegens ziekte werden deze “Gevangene Franse soldaten” tijdelijk overgebracht naar het gasthuis. Naast Fransen, zien we bijvoorbeeld ook opgenomen Denen en Zwitsers in de registers terug. Helaas staat vrijwel nergens vermeld waar de patiënten aan leden. In de spaarzame gevallen dat er wél iets vermeld staat over de aandoening, betreft het meestal iemand die “krancksinnigh” geworden is, zoals Nils Nilson in 1686 of Lodewijk Lelivre in 1778. Lodewijk kreeg ook enkele wakers mee bij zijn komst naar het gasthuis. De rekening liep daardoor aardig op; naast het kostgeld dat voor de patiënt in rekening werd gebracht, kwamen er kosten bij voor het vuur, de kaarsen en bier.
Een vermiste naam
Zo nu en dan worden er ook vrouwen van soldaten opgenomen. Op 9 juni 1752 wordt Anna Elizabeth Jurriens met waterzucht opgenomen in het gasthuis. Helaas overleefd zij het niet; op 9 augustus wordt zij “dood uijtgedragen”. Met de transcriptie van deze registers is het hopelijk iets gemakkelijker om soldaten terug te vinden. Natuurlijk gaat het in deze registers alleen om de ongelukkige soldaten die ziek werden in Zutphen. En sommige soldaten blijven ook dán nog anoniem. Op 2 maart 1713 lezen we: “Nogh ontfangen voor 44 dage verpleginge van een ruiter wyns naam vermist is.”
De transcripties van de registers van de verpleegde soldaten zijn gemaakt door vrijwilligers Gerrit van der Heide, Aart Post, Ineke Pothoven, Rinus Prinsen en Bert Velema en opgenomen in de volgende collecties:
> Collectie Archieven, archiefnr. 0407, inv.nrs. 371 en 372 (met scans)
Op de afbeeldingen:
- Musketier die lont controleert, door Jacob de Gheyn (II). (Bron: Wikipedia)
- Omslag van het eerste register, dat werd bijgehouden van 1680 tot circa 1699. (Bron: RAZ)
- Op deze pagina staan de soldaten genoteerd waarvoor Coronel (Kolonel) Moesbergen moest betalen. (Bron: RAZ)