In opbouw: het familiearchief Spier
Door Etienne van den Hombergh
In het Stedelijk Museum Zutphen loopt tot 22 juni de succesvolle tentoonstelling Tekenen in Tijden van Oorlog. Centraal in deze tentoonstelling staat de bekende illustrator Jo Spier (1900-1978). Hij was lid van de Zutphense joodse familie Spier. Mede naar aanleiding van deze tentoonstelling besloten ook andere familieleden Spier hun archieven te “bundelen” en aan te bieden aan de gemeente Zutphen. Tijdens de familiedag op 18 mei in het auditorium van Musea Zutphen werd hiervoor, in het bijzijn van burgemeester Wimar Jaeger, een officiële overeenkomst getekend.
De familienaam Spier is afgeleid van de Duitse stad Speyer of in het Nederlands: Spiers. Via de stad Rees kwam de familie ook in Zutphen terecht. Joseph Levi Spier, in 1834 geboren in Zutphen, was van beroep manufacturier, iemand die handelt in stoffen als linnen, katoen en wol. In 1848 trouwde hij met Sara Wolf, afkomstig uit Bemmel. Dit echtpaar en hun nakomelingen (waaronder dus ook Jo Spier) noemen wij de Zutphense familie Spier. De familie dreef lange tijd een chique kledingzaak in de Beukerstraat: Maison de Confection pour Dames et Enfants. Zelfs een stempel hofleverancier ontbrak niet bij hun advertenties en rekeningen. Natuurlijk zijn in de loop van de tijd veel leden van de familie Spier uit Zutphen weggetrokken. We vinden nu Spieren van deze tak door het hele land en in het buitenland. Eén keer per jaar komen ze samen tijdens de zogenoemde Spierendag.
Beschrijven en beschikbaar stellen
Al sinds 1975 heeft het Stedelijk Museum een Spiercollectie, ontvangen van Jo Spier zelf. Die collectie bestaat uit zowel museale tekeningen en schilderijen als typische archiefbescheiden zoals dagboekjes, knipselalbums, brieven, rekeningen en boeken met voorin een opdracht geschreven. Besloten is nu om de museale stukken bij het Stedelijk Museum Zutphen te laten en de archiefbescheiden over te brengen naar het Regionaal Archief Zutphen (RAZ). Bij het RAZ kunnen deze bescheiden namelijk beter in het systeem worden beschreven. Door de stukken goed te beschrijven, worden ze toegankelijk voor iedereen die interesse heeft in de familie. Vrijwilligers zorgen in de loop van dit jaar samen met de familie voor de beschrijvingen. Het archief is in de regel geheel openbaar, maar gegevens van nog levende familieleden niet.
Nakomelingen van “onze” Zutphense familie Spier kunnen hun archiefbescheiden onderbrengen in het familiearchief. Schilderijen en tekeningen komen in aanmerking voor opname in de collectie van het Stedelijk Museum Zutphen. Zo werken beide erfgoedinstellingen samen met de familie Spier aan een Spier-collectie die permanent bewaard blijft in hun thuishaven Zutphen én beschikbaar is voor iedereen.
Een uitgebreid artikel over de Spierendag op 18 mei 2025 is te lezen in Contact Zutphen-Warnsveld.
Op de foto: Bij de Spierendag op 18 mei werd al meteen een eerste archiefstuk ingeleverd: een dagboek voor de jonge Joseph Spier (geboren in 1911). Op de foto zien we hem met zijn twee jaar jongere broertje Henri. (Herkomst foto: Familiearchief Spier (0560), voorlopig inventarisnummer 2.)