Erfgoedvrijwilliger ontcijfert lidmatenboeken: soms een tijdrovend werk

Bij Erfgoedcentrum Zutphen wordt er door vele mensen aan verschillende projecten gewerkt. Vaste en vrijwillige medewerkers vertellen er graag over. Deze keer vragen we het aan Mirjam van Velzen-Barendsen, medewerker bij Regionaal Archief Zutphen: “Aan welk project werk jij?” (lees verder onder de foto's)

Door Lisette Eindhoven

“Al sinds het eind van de zestiende eeuw wordt er in zogenaamde lidmaatboeken genoteerd wie er lid is van de kerk. Niet alleen de hervormde en gereformeerde kerken, maar ook andere geloofsgemeenschappen deden dit.
Het interessante is dat dit dus al gebeurde vóórdat in 1811 het bevolkingsregister door de Fransen werd ingevoerd. De boeken zijn inmiddels gescand en nu zijn er vrijwilligers bezig om alles te indexeren, zodat het op onze website en via Wiewaswie.nl is terug te vinden door mensen die genealogisch onderzoek doen.”

Bron van informatie

“In die vroege tijd was bijna iedereen wel ingeschreven bij een geloofsgemeenschap, het is voor de genealogie dan ook een constante, belangrijke bron van informatie. We komen hierdoor te weten wie er in welke stad of welk dorp woonde. Zodra iemand verhuisde, kreeg deze van de kerk een briefje mee met daarop zijn/haar naam en de namen van eventuele gezinsleden, de plaats waar het lid vandaan kwam en waar het naartoe verhuisde, en de reden van de verhuizing. Dit wordt een attestatie genoemd. De nieuwe kerk of geloofsgemeenschap legde deze gegevens vervolgens weer vast in het lidmatenboek.”

Militairen

“Zutphen is wel een beetje een uitzondering hierin. Er waren hier namelijk veel militairen ingekwartierd en die schreven zich niet altijd in bij een kerk in Zutphen. Het is dus niet zeker of de militairen geregistreerd zijn in een lidmatenboek. Als een militair niet terug te vinden is, wil dat dus niet zeggen dat hij hier ook niet was. Een overlijden werd vaak niet in een kerkregister of in een begrafenisboek genoteerd, wat er in en om een kazerne gebeurde, was immers een militaire staatszaak. Daarnaast hebben we niet alle lidmatenboeken in het archief van Zutphen, het is namelijk niet verplicht om kerkadministratie over te dragen aan het archief. Zo nu en dan komen boeken alsnog uit een huis of een kerk tevoorschijn.”

Fonetisch

“Voornaam, achternaam, datum, herkomst en nieuwe woonplaats van een lid worden door de vrijwilligers genoteerd op een digitaal formulier, dat vervolgens online doorzoekbaar wordt. Hoewel de boeken gedigitaliseerd zijn, gaan de meeste vrijwilligers met het echte boek in de studiezaal zitten. Dat is vaak toch iets beter te lezen dan alleen de scan. Sommige vrijwilligers hebben een cursus ‘oud schrift’ gedaan, maar de meeste groeien er vanzelf in. De standaard formulering in de lidmaatboeken maakt het werk makkelijker, maar helaas bestond er in die tijd geen eenduidige spelling. Mensen konden vaak zelf niet schrijven en achternamen en plaatsnamen uit Frankrijk, Italië of Friesland werden fonetisch opgeschreven. Gelukkig heeft een van de vrijwilligers een Friese achtergrond, dat scheelt.”

Weg is weg

“Het indexeren kan een langdurig klusje zijn, soms is een vrijwilliger tot twee jaar met een boek bezig. De vrijwilligers hebben er veel plezier in en ze willen hun werk goed doen. En dat kost nu eenmaal tijd. Het kan immers zo zijn dat het handschrift heel slecht leesbaar is, en het kan zelfs voorkomen dat de inkt bijna helemaal vervaagd is. Met een blauwe lamp en een loep is er nog wel wat van terug te vinden, maar weg is ook echt helemaal weg. ”

> Klik hier om te zoeken in het Lidmatenregister van het Zutphens Archief

Op de afbeeldingen:

- Boven links: Lidmaten komen overal vandaan.
- Boven midden: Gescand lidmatenboek.
- Rechts: Mirjam van Velzen toont lidmatenboek.
- Onder links: Bijna onleesbare scan van scan lidmatenboek Brummen 2015_0057_0163
- Onder midden: Lidmatenboek 1772-1870.