Autografen (1/5): Ruzie met de pers

Historische personen staan vaak ver van ons af, vooral de klassieke “grootheden” van het verleden. Zij leken echter veel meer op ons dan wij vaak vermoeden. Deze twee aspecten komen samen in de autografencollectie van Alexander baron Schimmelpenninck van der Oye (1839 –1918), die bij het Regionaal Archief Zutphen wordt bewaard. Een autograaf is een handschrift dat door de opsteller zélf is geschreven en dus niet door bijvoorbeeld een secretaris. Het verzamelen van autografen was in de negentiende eeuw bij met name wetenschappelijk geïnteresseerde mannen erg populair. Ze probeerden autografen te bemachtigen van belangrijke personen – met name mannen – die een stempel hadden gedrukt op de tijd waarin zij leefden.

De inhoud van de handschriften is niet spectaculair en getuigt vooral van alledaagse dingen. Maar temidden van vele kattebelletjes en postafhandelingen zijn er zo nu en dan brieven waaruit blijkt dat de zaken die de schrijvers toen – in de achttiende en negentiende eeuw – bezighielden, nog altijd actueel zijn. Stagiair Jan van den Hombergh onderzocht de brieven van de Pruissische en Duitse ‘beroemdheden’ en schreef daarover vijf afleveringen voor de erfgoednieuwsbrief.

Ruzie met de pers

De pers speelde in de negentiende eeuw al een grote rol en kritiek erop is ook niet nieuw. In 1840 beantwoordt de diplomaat en archeoloog Christian von Bunsen (1791-1860) een vraag van een begunstiger. Die wil inzicht krijgen in de Zwitserse politiek. Von Bunsen schrijft hem over de politieke stilstand sinds de revoluties van 1830 en 1832. Hij merkt daarbij op dat de Zwitserse kranten niet altijd de beste beschrijvingen leveren. Hij verwijt een krant uit Zürich dat deze lachwekkende onwaarheden en schaamteloze leugens drukt. Gelukkig heeft Von Bunsen een excellent artikel gevonden dat zijn begunstiger tot in de details kan informeren. De journalist die het artikel schreef, heeft volgens hem veel verstand van zaken en is natuurlijk onpartijdig.

De jurist en filosoof Paul von Hoensbroech (1852-1923) kan evenmin goed met de media overweg. Als een krant uit Augsburg in zijn feuilletonbijdrages kritisch is op het werk van Von Hoensbroech schrijft hij een woedende brief. De filosoof verwijt de redactie dat de krant hem ongewenst toegestuurd wordt. En hoewel enkele edities hem “vermaakt” hebben, kan hij uit de feuilletonstukken niets anders afleiden dan dat de krant een slecht “Witzblatt” is. Het blad serieus nemen is vanwege zijn “bodenlose Unwissenheit” onmogelijk, om van andere eigenschappen nog maar te zwijgen!

Deel 2 in deze serie verschijnt eind juli 2025.

Afbeeldingen:

• De Augsburger Postzeitung is met regelmaat kritisch op het werk van Von Hoensbroech. (Bayerischen Staatsbibliothek)
• Paul von Hoensbroech was naast filosoof en jurist ook Jesuit. In 1895 bekeerde hij zich tot het Protestantisme. (Wikipedia)