Autografen (3/5): Bollenrage
Stagiair Jan van den Hombergh verdiepte zich in de autografencollectie van Alexander baron Schimmelpenninck van der Oye (1839 –1918), die bij het Regionaal Archief Zutphen wordt bewaard. Hij schreef vijf afleveringen voor de nieuwsbrief over de onderwerpen die hij in deze brieven tegenkwam. Dit is aflevering 3: Bollenrage.
Bollenrage
Door Jan van den Hombergh
De moderne wereld wordt met regelmaat door allerlei trends en rages opgeschud, maar ook het verleden kende dit fenomeen; bijvoorbeeld de tulpenmanie in de zeventiende eeuw. Die wordt in een brief uit 1821 aangehaald door de wetenschapper Johann Blumenbach (1752-1840) uit Göttingen. Er lijkt namelijk onder de wetenschappers een kleine knollen- en bollenrage in het universiteitsstadje te zijn uitgebroken.
Köstliche Zwiebeln
Aan het begin van zijn brief lijkt het nog over lekkere uien (köstliche Zwiebeln) te gaan. Maar zodra Blumenbach over de kostbaarheid van de Zwiebeln en over de tulpenmanie begint, lijkt er toch meer aan de hand te zijn. Toevallig is er een tweede brief uit hetzelfde jaar, eveneens uit Göttingen, in de collectie autografen opgenomen en wonder boven wonder, ook hier wordt de ontvanger bedankt voor de geschonken Zwiebeln. De zender is Arnold Heeren (1760-1842), een historicus. Hij deelt mee dat hij en de familie de knollen hebben geplant. En zelfs al verwelken ze, dan nog zijn ze een onvergetelijk aandenken aan de schenker.
De vraag blijft of dit enkel een rage onder het wetenschappelijke personeel in Göttingen was. Maar er zijn aanwijzingen die een lokale bollenrage doen vermoeden. Zo komen beide brieven uit hetzelfde jaar en zijn beide heren geen professionele botanisten. Bovendien komen in de andere brieven van deze mannen helemaal geen bollen voor. Ook de expliciete verwijzingen naar gebruik binnen het gezin, lijkt de waarschijnlijkheid van een lokale bollenrage te bevestigen.
Deel 4 in deze serie verschijnt eind september 2025.
Afbeeldingen
Boven: Beide bollenverzamelaars waren verbonden aan de universiteit van Göttingen, die al sinds 1736 een botanische tuin had. (afbeelding Städtisches Museum Göttingen)
Onder: Bollenverzamelaar Johann Friedrich Blumenbach was een Duitse antropoloog en anatoom. Hoewel hij zich daar zelf niet in kon vinden, werd zijn werk dikwijls aangegrepen om racistische theorieën te onderbouwen. (afbeelding The National Library of Medicine)
Lees ook: