Autografen (4/5): Overplaatsing
Stagiair Jan van den Hombergh verdiepte zich in de autografencollectie van Alexander baron Schimmelpenninck van der Oye (1839 –1918), die bij het Regionaal Archief Zutphen wordt bewaard. Hij schreef vijf afleveringen voor de nieuwsbrief over de onderwerpen die hij in deze brieven tegenkwam. Dit is aflevering 4: Overplaatsing.
Overplaatsing
Door Jan van den Hombergh
In het militaristische Pruisen leek de ambtenarij op het leger en een professor kon zomaar naar een andere universiteit worden “uitgenodigd”. De jonge professor Ernst Hengstenberg (1802-1869) valt in 1826 deze eer ten deel, waarop hij een lange brief aan zijn baas schrijft. Deze wil hem namelijk overplaatsen van Berlijn naar het noordoostelijke Koningsbergen, het huidige Kaliningrad. Met een combinatie van serieuze bezwaren en twijfelachtige argumenten probeert Hengstenberg zijn baas ervan te overtuigen dat hij beter bij zijn thuisuniversiteit in Berlijn kan blijven.
Wirkungskreis
Het niveau van het onderwijs zou daar namelijk zeer diep zijn gezonken en hij, Hengstenberg, kan een bijdrage aan de verbetering leveren. Hij heeft bij zijn eerste drukbezochte (!) colleges al de goede gevolgen van zijn onderwijs bij de studenten kunnen vaststellen. Daarnaast kan hij goed met zijn collega’s samenwerken en hun Wirkungskreis kan hij aan een mindere universiteit als Koningsbergen gewoonweg niet vinden. Het is bovendien zijn “heilige overtuiging” dat men zijn locatie niet wijzigen moet, tenzij daar een nog beter resultaat te verwachten is. Overigens is het klimaat in Koningsbergen slecht voor zijn gezondheid. Zijn dokter kan het bewijzen! En zo ver van zijn familie kan hij ze niet bezoeken zonder de plichten van zijn beroep te verwaarlozen. Bovendien moet Hengstenberg allemaal nieuwe colleges voorbereiden en heeft hij ook geen tijd om een verhuizing voor te plannen.
De brief moet overtuigend zijn geweest, aangezien Hengstenberg aan de universiteit van Berlijn is gebleven.
Deel 5, het laatste deel in deze serie, verschijnt eind oktober 2025.
Afbeeldingen:
Boven: De reis van Kaliningrad naar Berlijn is tegenwoordig nog altijd ruim 700 kilometer. Met de auto of het vliegtuig natuurlijk geen probleem, maar te paard of met de koets? Dan ben je zo een paar weken onderweg! (afbeelding Meyers Konversationslexikon)
Onder: De jonge Ernst Wilhelm Hengstenberg besluit zijn betoog tegen de overplaatsing met een verzoek de kosten voor bezoek aan een kuuroord vanwege zijn slechte gezondheid, vergoed te krijgen. (afbeelding Österreichische Nationalbibliothek)
Lees ook: