Erfgoedvrijwilliger Jouck Iedema: “Ik herken van deze pot elke scherf die ik in mijn handen heb gehad”

Door Lisette Eindhoven

Bij Erfgoedcentrum Zutphen wordt er door vele mensen aan verschillende projecten gewerkt. Vaste en vrijwillige medewerkers vertellen er graag over. Deze keer vragen we het aan Jouck Iedema, vrijwilliger bij Team Archeologie: “Waar werk jij nu aan?”

“Ik ben nu onder meer bezig met een van de kookpotten die afgelopen zomer is gevonden bij archeologisch proefsleuvenonderzoek in de Hoven Noord. Deze pot is een onderdeel van de resten van een legerkamp uit de tachtigjarige oorlog. Er zijn onder meer ook slachtafval, een lanspunt, musketkogels, drinkkannen van steengoed, aardewerk kookpotten en een zonnewijzer van leisteen gevonden. Zelfs de landelijke tv kwam er voor langs. Dit is echt een heel bijzondere pot uit de late zestiende eeuw en ik wilde die potscherven heel graag in elkaar zetten.”

Wassen, drogen, sorteren, puzzelen…

“Ik hou van het puzzelen met potscherven, maar eerst moeten alle opgegraven objecten goed gewassen worden. Daarna wordt alles gedroogd en gesorteerd op materiaal. Hierna volgt het puzzelen en lijmen van de scherven. Het mooiste is wanneer een pot of kan archeologisch compleet is.
"Vervolgens worden de scherven geïnkt, ze krijgen dan een vondstnummer. Als er geen andere prioriteiten zijn dan vind ik het leuk om iets te restaureren. Dan zoek ik in de droogkast de goed herkenbare scherven uit van een pot of kruik die me aanspreekt. Ik ben nog niet zo lang geleden begonnen met het leren restaureren van aardewerk. Dat is moeilijker dan ik dacht, maar gelukkig is er een deskundige keramist waar ik veel van kan leren. Eenvoudiger is het wanneer een pot alleen hier en daar wat versterkt dient te worden. Daar oefen ik vooral mee.”

Soms past het niet

“In eerste instantie zoek ik de scherven bij elkaar en probeer ik er met plakband een geheel van te maken waarna ik het in elkaar ga lijmen. Soms kan ik daar direct mee beginnen, maar bij bijzondere vondsten wordt de met plakband opgebouwde pot eerst nagetekend door een archeoloog. Ik ben nog niet zo ver dat ik bijzondere vondsten mag restaureren. Maar als ik nu zo deze pot zie dan herken ik elke scherf die ik in mijn handen heb gehad. Oh ja dat paste daar, en dat stukje paste daar. Het is nog best ingewikkeld want soms past het gewoon net niet omdat de scherven te lang in de grond hebben gelegen en daardoor uitgezet zijn.”

Baardmanballonnetje

“Als eerste oefening ben ik begonnen met de restauratie van een schaal. Ik maak een warm gemaakt wasplaatje passend aan de vorm, en daarna schuif ik dit plaatje naar het gat en plak het goed vast. Vervolgens vul ik dit gat aan de bovenkant aan met een gipspapje dat ik na het opstijven mooi passend schuur. Bij sommige potten valt dat opvullen nog niet mee. Om de vorm goed te houden gaat er soms een opgeblazen ballonnetje in, zoals hier bij dit baardmankruikje uit 1584.
Laatst ontdekte een collega-vrijwilliger een enorme dikke pil over baardmankruiken in de bibliotheek. Ik wist niet dat er zoveel soorten en maten waren en sommige kruiken zijn werkelijk hilarisch. Vooral de zogenaamde monniksbekers. Daar staan taferelen op van monniken met grijpgrage handen en naakte nonnen. Zo’n soort kruik ben ik hier nog niet tegengekomen.”