Wij werken samen met... het Open Monumentendag Comité

Open Monumentendagen: een feest voor het erfgoed

In Zutphen is veel zichtbaar van het verleden, maar in archieven, onder de grond en achter muren blijft veel geschiedenis verborgen. Om ook dit erfgoed te ‘ontsluiten’ en het verhaal van Zutphen te verrijken, werkt het Erfgoedcentrum Zutphen samen met organisaties, makers en onderzoekers die ieder vanuit hun eigen expertise bijdragen. In de rubriek Wij werken samen met… stellen we maandelijks een van die partners voor. Zij laten zien wat samenwerking oplevert: nieuwe inzichten, beter toegankelijke bronnen en verhalen die anders verborgen zouden blijven. Deze maand: het Open Monumentendag Comité.

Op 13 en 14 september, traditiegetrouw het tweede weekend van september, openden tientallen monumenten in Zutphen hun deuren voor bezoekers. Veel mensen grepen deze kans aan om bijzondere gebouwen te bewonderen die normaal gesproken gesloten blijven. Ineke Hissink-Kapper, voorzitter van Stichting Open Monumenten Comité Zutphen, kijkt met trots terug op dit evenement.

Van comité naar stichting

“Voorheen waren wij een comité”, vertelt Ineke, “maar sinds twee jaar zijn we officieel een stichting. Dat geeft ons onafhankelijkheid. Het doel van onze stichting is om zoveel mogelijk van de honderden monumenten die Zutphen rijk is, als bijzonder erfgoed onder de aandacht te brengen tijdens de Open Monumentendagen.”

Thema’s als verbindende factor

Het openstellen van monumenten is een Europees initiatief dat elk jaar een door de Europese organisatie aangedragen thema kent. Nederland neemt dit thema over en Zutphen voegt daar het lokale thema van het Erfgoedcentrum Zutphen aan toe. “Zo maken we samen een feestje”, zegt Ineke, “en het is in onze mooie erfgoedgemeente met zo’n ruim aanbod aan monumenten nooit een probleem om beide thema’s te combineren.”

Monument van het jaar

Projecten die extra steun kunnen gebruiken, vragen ook de hulp van het comité in, zij kunnen worden voorgedragen aan de gemeente als monument van het jaar. Het comité ondersteunt daarna met facilitaire zaken, zet eventueel een crowdfunding op en zorgt voor publiciteit. “Afgelopen september hebben we gezondheidscentrum De Hoven, een voormalig schoolgebouw uit eind negentiende eeuw, gekozen als monument van het jaar. Dat paste goed bij het themajaar: Erfgoed en architectuur”, aldus Ineke. “Het erfgoedthema ‘80 jaar vrijheid’ kon daarbij in dezelfde wijk mooi worden aangesloten. We kijken altijd naar de omgeving van het monument van het jaar en nemen die mee in een route. Denk aan de WO2-bunker, de Oude IJsselbrug met stadsgeschiedenis en de Tichelbeekse waard.”
Om het geheel een bijzonder tintje te geven, reden er dit jaar een gratis paardentram richting De Hoven en een oldtimer bus naar Warnsveld. Niet alleen het centrum, maar de gehele gemeente Zutphen barst van de openstellingen; dit jaar waren dat 61 locaties. De ambitie is om naar de honderd locaties te groeien.

Samenbrengen van mensen

Het comité probeert ook mensen met elkaar te verbinden. In het oude schoolgebouw zorgden Evelien Marsman en Gerrie Willemsen voor een pop-upmuseum. Bij de bunker werd een boek getoond dat de geschiedenis van deze plek beschrijft en in het Stadhuis was architect Rau aanwezig voor een lezing en rondleiding door dit gebouw dat door hem is ontworpen.

De onmisbare rol van vrijwilligers

“Zonder vrijwilligers zijn wij onthand”, benadrukt Ineke. “We kunnen zulke mooie dagen alleen organiseren dankzij hun hulp. Vrijwilligers rondom onze stichting, stads- en monumentengidsen (Gilde en SAZ), medewerkers en vrijwilligers van het erfgoedcentrum, archeologie, archief en museum: hun enthousiaste inzet is onmisbaar. Vragen worden snel beantwoord, zaken uitgezocht en informatie gedeeld. We kunnen altijd op hen rekenen; het is echt een wisselwerking. Zoveel mensen zijn begaan met het erfgoed.”

Activiteiten en beleving

Elk jaar streeft het comité naar een gevarieerd programma met optredens en openstellingen. In 2025 waren onder andere de spelers van toneelgroep DrogeNappers op diverse locaties met een historisch spel te vinden en koren traden in en om de monumenten voor het publiek op. Het comité probeert het Zutphens verenigingsleven zeer divers in het programma te verweven.

Uit een enquête onder deelnemers en bezoekers bleek dat de beleving zeer positief werd gewaardeerd en dat de monumenten veel bezoekers hebben mogen ontvangen. Zelfs de werkkamer van de burgemeester ging dit jaar open voor publiek.

Vooruitblik op 2026

In het tweede weekend van september in 2026 kunnen bezoekers opnieuw door de hele gemeente Zutphen struinen en diverse prachtige panden bezoeken, dankzij de inzet van Stichting Open Monumenten Comité Zutphen. Het themajaar van het Erfgoedcentrum ‘Verering’ zal worden toegevoegd aan het Europese thema. De plannen worden nu al gesmeed - alles in één weekend bezoeken zal onmogelijk zijn...