Recap 2025

Deze compilatie geeft een terugblik van de hoogtepunten van het Erfgoedcentrum Zutphen in 2025. 

Programma Erfgoed: samenwerken aan het verhaal van Zutphen

Erfgoed is in Zutphen overal aanwezig. In de historische binnenstad en de vele monumenten, maar ook onder de grond, in archieven en collecties en in de verhalen van bewoners en onderzoekers. Sinds 2017 vervult het Erfgoedcentrum Zutphen een verbindende rol tussen deze verschillende vormen van erfgoed en de organisaties die zich ermee bezighouden. Het vormt de schakel tussen de gemeentelijke erfgoedafdelingen archeologie, het regionaal archief en monumentenzorg en de (verzelfstandigde) Musea Zutphen. Daarnaast werken we intensief samen met een breed netwerk van partners in het erfgoedveld: van onderwijsinstellingen, historische verenigingen en vrijwilligers tot landelijke organisaties en andere overheden. In 2025 keken we zelfs over de grens met in een samenwerkingsproject rond het thema Hanze met de Duitse stad Rees.

Deze samenwerkingsverbanden maken het mogelijk om het Verhaal van Zutphen vanuit verschillende vakdisciplines te vertellen. Expertise wordt gebundeld en bronnen worden beter toegankelijk. Zo ontwikkelt Zutphen zich tot een erfgoedlaboratorium: een stad waar erfgoed niet alleen wordt bewaard, maar ook actief wordt onderzocht, gedeeld en ingezet om betekenis te geven aan het heden. Samen zetten we Zutphen op de kaart als erfgoedhoofdstad van Gelderland.

De gezamenlijke visie is dat het sterke verhaal van Zutphen van en voor iedereen is. Het Verdrag van Faro vormt daarbij een belangrijk uitgangspunt. Vier actielijnen geven richting:

• Collectie
• Toegang en aanbod
• Educatie en participatie
• Onderzoek

Themajaar 80 jaar vrijheid

In 2025 stond het landelijke thema ‘80 jaar vrijheid’ centraal. Dit kreeg onder meer vorm in tentoonstellingen en boekpublicaties, die we in samenwerking met erfgoedpartners en externe makers ontwikkelden. Een ander hoogtepunt was de viering van circa 700 jaar Berkelpoort, met een lezing over de geschiedenis van de poort en een fotowedstrijd.

Om verschillende kanten van het verhaal van Zutphen met een breed publiek te delen, haakte het Erfgoedcentrum Zutphen aan bij landelijke activiteiten zoals de Nationale Archeologiedag (juni), de Open Monumentendagen (september), het Weekend van de Wetenschap en de Maand van de Geschiedenis (oktober). Nieuw was de deelname aan activiteiten van Stichting Forten Nederland in het voor- en najaar, waarmee Zutphen zich nadrukkelijker positioneerde binnen het netwerk van verdedigingserfgoed.

Toegang en aanbod

Het gehele jaar stelden we meerdere monumenten open voor publiek, waaronder de Berkelruïne, de Burgerzaal, de Sint-Janskerk (met toren) en de Wijnhuistoren. De Hanzeaat in de Bourgonjetoren, die medio 2024 geopend is, zorgde in 2025 voor nog meer publieksbeleving. Bezoekers waarderen de mogelijkheid om de middeleeuwse toren te bezoeken, met als blikvanger de maquette van Zutphen in 1485. Kinderen kunnen er interactieve games via een tablet spelen. In het najaar werd de speurtocht Hanzehelden toegevoegd: een route met games via de Hanzehelden-app, die de Bourgonjetoren verbindt met andere erfgoedlocaties in de stad, zoals de Burgerzaal, het Stedelijk Museum Zutphen en de Walburgiskerk. De Hanzeaat fungeert daarmee steeds meer als startpunt voor een ontdekkingstocht door de (Hanze)stad.

In de Kruittoren heeft ARMED (de Artistieke Recollectie-Militie voor Engagement en Dialoog) de werkzaamheden voortgezet. Deze groep met kunstenaars en jongeren verricht artistiek onderzoek gekoppeld aan de themajaren van het Erfgoedcentrum. Door kunstenaars ruimte te geven binnen een historische plek ontstaan nieuwe perspectieven op het verleden en wordt erfgoed benaderd als vertrekpunt voor dialoog en reflectie. ARMED werkt vanaf het laatste kwartaal van 2025 aan projecten rond het themajaar verering in 2026.

Educatie

Met de komst van een medewerker erfgoededucatie in juni 2025 kreeg educatie een stevige positie binnen het erfgoedcentrum. Zij neemt bestaande programma’s zoals het archieflesprogramma Zutphen in de Middeleeuwen onder de loep, breidt het aanbod uit en daagt klassen van primair en voortgezet onderwijs uit het archief te bezoeken. Ook is de mobiele ArcheoHotspot weer actief ingezet om archeologielessen op locatie te verzorgen, bijvoorbeeld bij scholen en evenementen. Hiermee wordt erfgoed letterlijk naar het publiek toe gebracht.

Erfgoedlaboratorium

Het concept ‘erfgoedlaboratorium’ kreeg in 2025 verder vorm door het opstellen van een gezamenlijke onderzoeksagenda met de erfgoedpartners. Deze agenda nodigt onderzoekers en studenten uit om nieuw onderzoek te doen in en over Zutphen. De onderwerpen sluiten aan bij lacunes in de kennis en dragen bij aan een steeds rijker en meer gelaagd verhaal van de stad.

Canon van Gelderland

De lobby voor het Gelders Museum die de gemeente Zutphen vanuit het erfgoedcentrum in 2024 met succes voerde, mondde dit jaar uit in nauw overleg met de provincie Gelderland over de Canon van Gelderland. Deze overzichtstentoonstelling van de Gelderse geschiedenis moet een vaste plek krijgen aan het 's Gravenhof. De provincie heeft Zutphen aangewezen als de voorkeurslocatie voor de Canon van Gelderland. De projectleider van het erfgoedcentrum kijkt met de projectleider van de provincie naar het meeste haalbare scenario om deze grote provinciale voorziening te realiseren. Daarbij hebben ze ook nauw contact met de Musea Zutphen en de Walburgiskerk.

Communicatie

Over alle activiteiten en ontwikkelingen wordt actief en transparant gecommuniceerd via de erfgoedportal, de erfgoednieuwsbrief, sociale media en persberichten. Zo blijft het Erfgoedcentrum Zutphen zichtbaar als samenwerkingsplatform en als plek waar erfgoed leeft, groeit en wordt gedeeld.

Bekijk voor de hoogtepunten van het Erfgoedcentrum Zutphen deze video (scan de QR-code of ga naar https://erfgoedcentrumzutphen.nl/ontdekken/ontdek/nieuws/1380-recap-2025).

Organisatie

Het Erfgoedcentrum Zutphen is organisatorisch en fysiek ondergebracht bij team archief aan de Spiegelstraat. In 2025 is de formatie uitgebreid van 1,5 naar 2,7 fte, met een projectleider erfgoed, een coördinator erfgoedactiviteiten en communicatie en een medewerker erfgoededucatie en erfgoedactiviteiten. Zij worden ondersteund door betrokken vrijwilligers.