Wij werken samen met... Polbeek
Een tentoonstelling die verhalen losmaakt
In Zutphen is veel zichtbaar van het verleden, maar in archieven, onder de grond en achter muren blijft veel geschiedenis verborgen. Om ook dit erfgoed te ‘ontsluiten’ en het verhaal van Zutphen te verrijken, werkt het Erfgoedcentrum Zutphen samen met organisaties, makers en onderzoekers die ieder vanuit hun eigen expertise bijdragen. In de rubriek Wij werken samen met… stellen we maandelijks een van die partners voor. Zij laten zien wat samenwerking oplevert: nieuwe inzichten, beter toegankelijke bronnen en verhalen die anders verborgen zouden blijven. Deze maand: Irma Mulder, vrijwilligerscoördinator bij woonzorgcentrum Polbeek van Zorggroep Sint Maarten.
Door Margreet Keijzer
Wat begon als een uitnodiging aan woonzorgcentrum Polbeek om opnieuw mee te doen aan een tentoonstelling van het Erfgoedcentrum Zutphen, groeide uit tot een bijzonder project waarin bewoners, scholieren van het Eiligant Lyceum, makers en medewerkers elkaar op een nieuwe manier ontmoetten. Rond het jaarthema van het Erfgoedcentrum Zutphen, ‘Verering’, ontstond in korte tijd een samenwerking die niet alleen beelden opleverde, maar vooral gesprekken, herinneringen en nieuwe verbindingen. Vrijwilligerscoördinator Irma Mulder vertelt enthousiast over hoe alles samenviel.
De ideeën samenbrengen met Polbeek
“Ria Westerink, die tentoonstellingen met de mobiele expositiemeubelen organiseert, nam contact op. En omdat we al eerder deze expositiemeubelen in de hal hadden met heel fijne ervaringen zei ik vrijwel direct: ja”, vertelt Irma. “Al snel zaten we om tafel met de mensen van het erfgoed. Zodat we losstaande dingen, die hier toevallig al liepen, met elkaar konden combineren. En daar zouden we een levendige tentoonstelling van maken. In diezelfde periode liep er ook contact met scholieren in het kader van een maatschappelijke oriëntatie en een fotografieproject”, gaat Irma verder. “Die lijnen kwamen als vanzelf samen. In plaats van een meer traditionele meeloopweek ontstond het plan om leerlingen bewoners te laten ontmoeten en hen in beeld te laten brengen rond de vraag: wie of wat is voor u van waarde?”
Gesprekken en foto’s nodigen uit tot verhalen
“Wij hebben vier bewoners uitgenodigd die wel openstonden voor dit bijzondere project. De scholieren gingen zelfstandig, één op één, met hen in gesprek. Aan de hand van de tips uit de fotocursus, gegeven door Aukje Simone van Rossum, maakten de leerlingen vervolgens fotodrieluiken: een portret en twee beelden die iets vertelden over iemands verhaal, herinnering of inspiratiebron”, laat Irma weten. Ze vertelt dan dat ze het zo jammer vond dat een van de scholieren onscherpe foto’s had gemaakt. Dat, ondanks de fotocursus. “Maar toen de vitrines gevuld werden en de bijbehorende teksten werden toegevoegd was ik erg onder de indruk. Deze leerling had heel bewust onscherpe foto’s gemaakt. Omdat die bewoner nog slechts wazig kon zien leek hem dat een perfecte weergave van de wereld van deze man. Zo ontroerend!”
Begeleiding en burendag
“Onze medewerkers ondersteunden de leerlingen waar nodig. Bijvoorbeeld bij praktische zaken of verstaanbaarheid, maar stuurden de gesprekken zo min mogelijk. Dat gaf de ontmoetingen een open karakter en zorgde ervoor dat de beelden echt uit de gesprekken zelf voortkwamen”, benadrukt Irma de natuurlijkheid van het proces.
“Een van de bewoonsters vereert haar zoon. De zoon wilde meewerken aan een foto en stelde voor dat die voor het voormalige ouderlijk huis werd genomen. Bij het vragen om toestemming bij die nieuwe bewoners kwam het al snel tot hele gesprekken. Dat vind ik zo waardevol”, vertelt Irma.
“De burendag die onlangs plaatsvond was een succes, mede door de mogelijkheid voor de buren en bewoners om zich voor een greenscreen-fotoproject met hun idool, favoriete plek of in een bijzondere situatie te kunnen laten vereeuwigen. Daar heeft iedereen zoveel plezier van gehad.”
Alles kwam samen in één plek
Samen met het team van het erfgoedcentrum werd besloten om al deze momenten samen te brengen in één expositie. Zo heeft ARMED - een jongerenproject dat jaarlijks het thema onderzoekt - een vitrine gekregen. Een tweede vitrine werd gevuld met onder andere enkele van de buurtfoto’s en vulde de fotocollage van de scholieren van het Eligant Lyceum een volgende vitrine. “Wij wilden ook een film vertonen van de zusterorde die ten grondslag ligt aan onze organisatie. Die film en een verhaal van een van de geportretteerden zijn te zien en te beluisteren bij een van de vitrines. Zo is er een totaalbeeld ontstaan waar heel veel verhalen rond omheen worden opgehaald."
Irma valt even stil. Ze observeert een groepje mensen waarvan één bewoner is. Die vertelt aan haar visite over het bijzondere project en wijst foto’s aan. “Zie je dat”, vraagt Irma, “hier ontstaat weer een verhaal. Hoe mooi is dat!”
Irma is blij met de expositie en benadrukt dat het vrijwilligersteam, dat deze mobiele Erfgoedtentoonstelling (MET) weer kwam plaatsen, geweldig was. “Verbinding, dat woord is zeker van toepassing op deze expositie en de samenwerking met alle partners.”
En dat is precies wat deze tentoonstelling opnieuw laat zien: kunst en fotografie kunnen een aanleiding zijn voor herkenning, trots en gesprek, ook over onderwerpen die in een alledaags gesprek minder snel aan bod komen.
Juist daarom wordt er met vertrouwen uitgekeken naar een volgend samenwerkingsproject: omdat het telkens opnieuw blijkt dat een tentoonstelling meer doet dan tonen alleen — ze brengt mensen in beweging en laat verhalen verder leven.
De gratis tentoonstelling ‘Jong en oud vereren in Zutphen’ in woonzorgcentrum de Polbeek, is nog te zien tot 27 juni, dagelijks toegankelijk tussen 10.00 en 16.30 uur.