Samenwerking brengt oorlogsbronnen dichterbij
In Zutphen is veel zichtbaar van het verleden, maar in archieven, onder de grond en achter muren blijft veel geschiedenis verborgen. Om ook dit erfgoed te ‘ontsluiten’ en het verhaal van Zutphen te verrijken, werkt het Erfgoedcentrum Zutphen samen met organisaties, makers en onderzoekers die ieder vanuit hun eigen expertise bijdragen. In de rubriek Wij werken samen met… stellen we maandelijks een van die partners voor. Zij laten zien wat samenwerking oplevert: nieuwe inzichten, beter toegankelijke bronnen en verhalen die anders verborgen zouden blijven. Deze maand: Oorlogsbronnen.nl.
Door Margreet Keijzer
Thomas van Maaren is ruim drie jaar werkzaam bij WO2Net (voorheen Netwerk Oorlogsbronnen) in de rol als Community Manager. Hij vertelt over het platform en onze samenwerking.
Oorlogsbronnen.nl als startpunt
Het landelijke platform brengt bronnen, personen, plaatsen en verhalen over de Tweede Wereldoorlog bij elkaar. “We willen dat mensen vanuit hun eigen vraag kunnen beginnen, is de gedachte achter Oorlogsbronnen.nl. Sinds de start in 2015 is het netwerk sterk gegroeid; met de publieksgerichte opzet vanaf 2021 werd de stap gezet van collectiekoppeling naar een toegankelijk startpunt voor iedereen die meer wil weten over oorlogsgeschiedenis”, geeft Thomas aan.
Achter die ene zoekvraag gaan vaak miljoenen bronnen schuil: foto’s, objecten, brieven, administraties, dagboeken, affiches, krantenberichten en filmbeelden. “De verhalen van de oorlog liggen verscholen in al die originele bronnen”, vertelt Thomas. “Door ze digitaal te verbinden rondom personen, plaatsen, gebeurtenissen en thema’s, ontstaat een rijker en menselijker beeld van de Tweede Wereldoorlog in Nederland.”
Wie in Zutphen op zoek gaat naar sporen van de Tweede Wereldoorlog, komt al snel uit bij persoonlijke verhalen: een familielid over wie weinig bekend is, een straat waar iets gebeurde, een foto of document dat ineens betekenis krijgt. “Precies daar raakt de samenwerking tussen ons en het Erfgoedcentrum Zutphen aan iets wezenlijks. Door landelijke en lokale bronnen met elkaar te verbinden, komen verhalen dichterbij.”
Van losse collecties naar verbonden informatie
“Wat begon met het verbinden van collecties van grotere instellingen, groeide uit tot een netwerk waarin steeds meer organisaties elkaar weten te vinden. Vanuit het team is altijd veel tijd en aandacht besteed aan het benaderen van organisaties. Daarnaast waren er ook organisaties die zelf contact opnamen.” Hij geeft aan dat archieven, musea, herinneringscentra, bibliotheken en andere instellingen allemaal een deel van het verhaal bewaren. “Juist door die losse puzzelstukken naast elkaar te leggen, kun je verbanden zien die anders verborgen blijven”, aldus Thomas.
“Die samenwerking is niet alleen technisch, maar ook persoonlijk. Meestal is er één vast aanspreekpunt per organisatie, bij het Erfgoedcentrum Zutphen is dat Ron Elsinga. Kennismakingsgesprekken vinden bij voorkeur aan tafel plaats; daarna kan veel online. Ook de jaarlijkse netwerkdagen spelen daarin een rol. Daar ontmoeten mensen uit het WO2-veld elkaar, wisselen ze ervaringen uit. Zo ontstaan soms ook nieuwe ideeën voor samenwerking.”
De rol van het Erfgoedcentrum Zutphen
“Voor het Erfgoedcentrum Zutphen betekent de samenwerking dat regionale bronnen beter zichtbaar worden binnen een landelijk geheel. Wie zoekt naar een familielid, een adres, een gebeurtenis kan via Oorlogsbronnen.nl bij lokaal erfgoed uitkomen. Daarmee krijgt een landelijke zoekvraag ineens een Zutphense context”, legt Thomas uit.
“De inhoudelijke regie blijft daarbij bij het erfgoedcentrum zelf. De instelling kent de eigen collectie, weet wat er beschikbaar is en bepaalt welke bronnen worden gedeeld. Wij denken mee, bijvoorbeeld wanneer ook andere collecties interessant kunnen zijn om te koppelen. Zo ontstaat een samenwerking waarin lokale deskundigheid en landelijke infrastructuur elkaar aanvullen.”
Automatische koppeling houdt informatie actueel
“Aan de achterkant gebeurt veel automatisch. Via een technische datakoppeling haalt WO2Net maandelijks de collectiedata opnieuw op. Verandert er iets in het systeem van de instelling, dan kan die wijziging ook op Oorlogsbronnen.nl zichtbaar worden”, verduidelijkt Thomas de werking van het up-to-date houden. “Dat is prettig voor instellingen én voor bezoekers. Het erfgoedcentrum blijft eigenaar en beheerder van de eigen bronnen, terwijl geïnteresseerden via één plek actuele informatie kunnen vinden. Wanneer er nieuwe collecties worden gedigitaliseerd, kan worden bekeken of ook die materialen aan het netwerk kunnen worden toegevoegd. Soms leidt dat zelfs tot gezamenlijke projecten om nog niet ontsloten materiaal beschikbaar te maken.”
Belang voor publiek, onderzoek en educatie
Voor WO2Net is de samenwerking met erfgoedinstellingen onmisbaar. “Zonder de collecties en kennis van al die organisaties bestaat het platform niet”, klinkt het. Voor het Erfgoedcentrum Zutphen biedt de samenwerking juist een extra ingang naar het eigen materiaal. Mensen die misschien niet direct bij het archief zouden zoeken, kunnen via Oorlogsbronnen.nl alsnog bij Zutphense bronnen terechtkomen. “Ook voor onderwijs en onderzoek is dat waardevol. Leerlingen, docenten en onderzoekers kunnen bronnen in een bredere context plaatsen. De samenwerking kan bovendien blijven groeien: WO2Net kan verrijkte informatie terugleveren, zodat ook deelnemende organisaties profiteren van de verbindingen in het netwerk. Het bewaren van herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog is belangrijk, maar pas door bronnen te verbinden en verhalen te delen, worden ze opnieuw vindbaar en betekenisvol voor mensen van nu”, besluit Thomas.
Zie voor meer informatie:
- https://www.oorlogsbronnen.nl/organisatie/Erfgoedcentrum%20Zutphen
- https://www.oorlogsbronnen.nl/plaats/Zutphen
- https://www.oorlogsbronnen.nl/zoeken?term=zutphen
- https://www.oorlogsbronnen.nl
Op de foto: Thomas van Maaren. Foto Jelle Draper