Waaraan overleden Zutphenaren? Help mee Zutphense doodsbriefjes toegankelijk te maken voor uniek onderzoek

Door Judith Willemsen

Van infectieziektes als cholera, tuberculose en de pokken tot ouderdomskwalen en kindersterfte: duizenden Zutphense doodsbriefjes geven een uniek inkijkje in de gezondheid van eerdere generaties. Onderzoekers van onder andere de Radboud Universiteit starten daarom een project waarmee zij deze bijzondere historische bron toegankelijk maken voor onderzoek. Hiervoor hebben zij hulp nodig. Vanaf maandag 17 augustus kunnen vrijwilligers via het platform Het Volk aan de slag met het invoeren van gegevens uit Zutphense doodsbriefjes.

Doodsbriefjes zijn officiële verklaringen van overlijden en ze bevatten informatie over de doodsoorzaak van overledenen. Deze verklaringen werden vanaf 1865 door artsen opgesteld. Anders dan in veel andere Nederlandse gemeenten zijn deze documenten in Zutphen uitzonderlijk goed bewaard gebleven van 1892 tot 1959. Een groot deel van de Zutphense doodsbriefjes is gedigitaliseerd en online te raadplegen.

"De meeste mensen kennen overlijdensakten, maar daarin staat meestal niet waaraan iemand is overleden", zegt historisch demograaf Tim Riswick van de Radboud Universiteit. "Doodsbriefjes bevatten die informatie wel. Ze laten zien welke ziekten voorkwamen, waardoor we kunnen onderzoeken welke groepen het zwaarst werden getroffen en hoe gezondheid door de tijd veranderde."

Niet alleen medische geschiedenis

Naast de doodsoorzaken en eventuele medische achtergronden bieden doodsbriefjes ook inzicht in het dagelijks leven van mensen. Door doodsbriefjes te bestuderen kunnen onderzoekers achterhalen hoe gezondheidsverschillen samenhingen met leeftijd, beroep, woonomgeving en sociale omstandigheden. De gegevens worden onderdeel van een landelijke infrastructuur voor onderzoek naar gezondheid, sterfte en epidemieën in Nederland tussen 1850 en 1950. Eerder onderzoek naar historische doodsoorzaken is al gerealiseerd in Amsterdam, Haarlem, Zwolle en Nijmegen. De collectie van Zutphen zal hier een mooie toevoeging aan zijn.

Hulp van inwoners onmisbaar

Voor het ontsluiten van de duizenden historische documenten rekenen de onderzoekers op de waardevolle hulp van vrijwilligers. Via een online invoersysteem kunnen deelnemers vanuit huis gegevens overnemen uit scans van de originele bronnen. "Dit soort projecten kunnen alleen bestaan dankzij burgerwetenschappers", aldus Riswick. "Vrijwilligers helpen niet alleen met het invoeren van gegevens, maar brengen ook kennis van de lokale geschiedenis mee. Daarmee leveren ze een directe bijdrage aan wetenschappelijk onderzoek én aan het behoud van het Zutphense erfgoed."

Meehelpen?

Vrijwilligers kunnen direct deelnemen via het platform Het Volk. Meer informatie over het project is te vinden op www.doodsoorzaken.nl. 

Afbeeldingen:

• Boven: Een dokter met zusters in de tuin van het ziekenhuis, rond 1936. 0451 Fotocollectie Erfgoedcentrum Zutphen, SZU002024856_039
• Onder: Doodsbriefje uit 1938: Peter Jansen, overleden op 30 december 1938 om 10:15 op de leeftijd van 44 jaar. De arts noteerde als doodsoorzaak multiple sclerose, een chronische auto-immuunziekte van het centrale zenuwstelsel. Zulke documenten maken zichtbaar welke gezondheidsrisico’s Zutphenaren ruim een eeuw geleden liepen en geven een gezicht aan de sterftestatistieken. Met het project hopen de onderzoekers niet alleen een belangrijke historische bron veilig te stellen, maar ook nieuwe generaties te betrekken bij de geschiedenis van hun stad.