wij werken samen met... De Juiste Steek - voor een levend verleden bij Pelgrims uit Zutphen

In Zutphen is veel zichtbaar van het verleden, maar in archieven, onder de grond en achter muren blijft veel geschiedenis verborgen. Om ook dit erfgoed te ‘ontsluiten’ en het verhaal van Zutphen te verrijken, werkt het Erfgoedcentrum Zutphen samen met organisaties, makers en onderzoekers die ieder vanuit hun eigen expertise bijdragen. In de rubriek Wij werken samen met… stellen we maandelijks een van die partners voor. Zij laten zien wat samenwerking oplevert: nieuwe inzichten, beter toegankelijke bronnen en verhalen die anders verborgen zouden blijven. Deze maand: Costuumgroep De Juiste Steek

Door Margreet Keijzer

Een historisch toneelstuk komt pas echt tot leven als ook de kleding klopt. Voor de voorstellingen van toneelgroep De DrogeNappers, die ontstaan is uit Gilde Zutphen, zorgt Costuumgroep De Juiste Steek daarvoor. Mies van der Schuyt en Iet Feith vertellen over het werk van deze groep en de kracht van samenwerking.

Hoe is De Juiste Steek ontstaan?
Mies: “Het begon voor mij in 2021 met het erfgoedthema 'De vergeten eeuw'. Tijdens een erfgoedproject in een historisch huisje van de David Evekinkstichting wilden we de gidsen in kleding uit die tijd laten rondleiden. Als iemand de deur opent met: ‘Welkom in mijn huis’, maakt dat meteen een wereld van verschil. We huurden toen nog kleding en maakten zelf eenvoudige onderdelen, zoals schorten en mutsjes.”
“Daarna kwam er in 2022 het eerste historische toneelstuk van de gidsen aangevuld met enthousiaste spelers. Ook daarvoor werd kleding gehuurd. Maar de spelers wilden verder en de toneelgroep De DrogeNappers werd opgericht. En daarbij ontstond ook de behoefte aan een eigen kledinggroep.”
Inmiddels bestaat De Juiste Steek uit Anna, Dinie, Diny, Iet, Imelda, Marijke en Mies.

Waaruit bestaat de samenwerking met het Erfgoedcentrum?
Mies: “De DrogeNappers sluiten hun voorstellingen zo veel mogelijk aan bij het jaarlijkse erfgoedthema. Het Erfgoedcentrum Zutphen biedt de historische bedding: het thema, de verhalen en vaak ook tentoonstellingen of bronnen. De toneelgroep maakt daar een speelbaar verhaal van en wij vertalen dat naar kleding. Dit jaar is het thema Verering. De voorstelling Pelgrims uit Zutphen speelt zich af aan het einde van de vijftiende eeuw en voert de personages van Zutphen via Italië naar Jeruzalem. Dat betekent voor ons niet één vertrouwd kledingbeeld, maar verschillende plaatsen, culturen en rollen.”
Iet: “Je moet steeds onderzoeken wat aannemelijk is. Welke stoffen en kleuren passen bij de tijd? Welke kleding hoort bij iemands stand of beroep? En hoe verschilt Italië van Zutphen in dezelfde periode? Historische kleding maken is veel meer dan een leuk pakje aantrekken.”

Wanneer is een historisch kostuum geslaagd?
Iet: “Perfect historisch kan bijna niet. We zoeken naar een overtuigende illusie. Een kostuum moet passen bij de tijd, de plek, het personage én de speler. Iemand moet er ook goed in kunnen bewegen en zich prettig voelen. Bovendien moet de hele groep samen één beeld vormen. Je kunt vijf spelers afzonderlijk prachtig aankleden, maar op het toneel moet het geheel kloppen.”
Mies: “Zodra een speler een kostuum aantrekt, gebeurt er iets. Iemand gaat anders staan en bewegen. De kleding helpt om in de rol te komen. Dat zagen we al bij de eerste voorstelling: wie eerst aarzelde, voelde het personage ineens zodra de kleding aan was. De spelers weten dit en waarderen onze bijdrage.”
Iet: “We doen veel onderzoek en voeren soms stevige discussies, ook over details. Waren er al knopen? Hoe werd een hoofd bedekt? Welke kleur past bij een bepaalde orde? Tegelijk blijft het toneel. Je moet rekening houden met dubbelrollen, snelle verkledingen, het weer en wat er beschikbaar is.”
Mies: “We zoeken naar een overtuigende illusie. Soms maken we iets nieuws, soms verandert een bestaand kledingstuk volledig door een andere riem, hoed, blouse of rand. Juist dat puzzelen is leuk.”

Waar komen alle kostuums en materialen vandaan?
Mies: “De groep beschikt inmiddels over rekken vol kleding en bakken met stoffen en fournituren. Veel daarvan is geschonken. Tweedehandswinkels, kennissen en inwoners die de toneelgroep kennen, leveren regelmatig verrassende vondsten op. De kostuums worden bewaard in een eigen depot in het DWK-gebouw, waar ook de toneelgroep repeteert. Dat maakt het uitzoeken en passen gemakkelijker. Bij de voorstellingen worden de spelers door ons geholpen met aankleden en omkleden bij dubbelrollen. Soms krijg je precies op het juiste moment iets aangeboden. Een jas, een lap stof of een oude hoed kan later ineens dé oplossing zijn. We proberen met weinig middelen zo veel mogelijk te maken. Dat past bij vrijwilligerswerk en het houdt ons creatief.”
Iet: “We hebben allemaal een eigen kracht. De een kan goed patronen doorgronden en iets helemaal nieuw maken, de ander is sterk in reparaties, afwerking, zoeken of organiseren. Vaak bedenken we samen een oplossing en werkt iemand die thuis verder uit.”

Wat maakt dit werk zo bijzonder?
Mies: “Het is prachtig om de geschiedenis van de stad zichtbaar te maken. Mensen denken soms dat het publiek kleine details niet ziet, maar samen zien bezoekers bijna alles. Kleding, spel, locatie en verhaal versterken elkaar.”
Iet: “En het blijft een spel. We nemen de geschiedenis serieus, maar er mag ook humor in zitten. Als het beeld overtuigt en de spelers zich goed in hun rol voelen, is ons doel bereikt.”
Mies: “Na een voorstelling begint voor de kledinggroep bovendien nog een extra bedrijf: alles terugvinden, wassen, strijken, repareren, sorteren en weer opbergen.”

Een tweede leven voor oude naaidozen
De gunfactor voor De Juiste Steek is groot. Wie kleding, accessoires, fournituren, lappen stof of ander bruikbaar materiaal heeft liggen, kan de kledinggroep daar blij mee maken. Wat in een kast vergeten ligt, krijgt op het toneel misschien een verrassend tweede leven.
De voorstelling Pelgrims uit Zutphen is te zien van 28 t/m 30 augustus. Locatie: aan de noordzijde van de Walburgiskerk. Meer info: Gilde-zutphen.nl. Gratis kaarten reserveren kan via: Eventbrite.com.

Margreet Keijzer
30-7-2026