Van brede verkenning naar een helder advies

Door Margreet Keijzer

Archeologiestudent Iskander Saaf heeft zijn stage bij Erve Eme en het Erfgoedcentrum Zutphen afgerond met zijn bachelorscriptie. In maart vertelde hij over zijn opdracht en we willen op zijn laatste stagedag graag weten hoe het met zijn studieopdracht is gegaan. Iskander, je vertelde in maart al dat je passie ligt bij erfgoed en haar verhalen, hoe kreeg dit vorm tijdens jouw stageperiode?

Mijn centrale vraag was hoe je in Erve Eme een dorp of nederzetting uit de periode 400 tot 900 na Christus zo historisch accuraat mogelijk kunt weergeven”, vertelt hij. “Mijn conclusie: maak twee erven. Mijn aanbeveling: Geef het ene een stads- en het andere een plattelandsbeeld.” Daarbij sluit zijn advies aan bij plannen die binnen Erve Eme al bestonden voor de reconstructie van een hallenhuis en een tufstenen kerkje op het huidige terrein. Beide gebaseerd op archeologische vondsten uit Zutphen. “Ik zie daarin kansen om het huidige terrein meer als een centrumgebied vorm te geven en het nieuwe deel als boerenerf met boerderij, bijgebouw, spieker en waterput te vullen. Als er ruimte voor is eventueel een tweede ambacht daarbij. Een wal, zoals die destijds bestonden, zou beide zones van elkaar kunnen scheiden. Zo ontstaat binnen één park een beeld van zowel het centrum als het boerenleven. Zo kan Erve Eme twee verhalen vertellen door verschillende kanten van het dagelijks leven laten zien”, legt Iskander uit.

Een opdracht die bleef bewegen

De stageopdracht veranderde tijdens het onderzoek meerdere keren. Ideeën voor de uitbreiding waren al in ontwikkeling toen Iskander begon, en ook gedurende zijn stage werden plannen bijgesteld. Dat vroeg om flexibiliteit. Iskander: “Het is een levend project. Tijdens mijn scriptie veranderden er nog dingen. Dat maakte het soms lastig, maar uiteindelijk ben ik tevreden met wat ik heb ingeleverd.”
Zijn oorspronkelijke opdracht resulteerde daarom niet in een kant-en-klaar ontwerp, maar in iets dat in deze fase minstens zo waardevol is: een archeologisch onderbouwde verkenning van de mogelijkheden en een reeks praktische aanbevelingen voor verdere keuzes.

Meer dan historische reconstructie

“Tijdens mijn onderzoek werd duidelijk dat een overtuigende reconstructie niet alleen draait om gebouwen en archeologische bronnen. Ook veiligheid, toegankelijkheid, dierenwelzijn, energievoorziening, evenementen en toekomstig onderhoud spelen een rol”, vertelt Iskander. “Ik sprak hierover met andere erfgoedparken, waaronder het Nederlands Openluchtmuseum, het Swifterkamp en het Hunebedcentrum.”
Daaruit kwamen concrete aandachtspunten. “Hoe ga je veilig om met open vuur? Welke regels gelden wanneer dieren permanent op het terrein verblijven? Hoe houd je rekening met bezoekers met een fysieke- of verstandelijke beperking? En als er geld is om een boerderij te bouwen, is er dan over twintig of dertig jaar ook geld voor restauratie of herbouw?”

De vroege geschiedenis als basis

Voor zijn scriptie dook Iskander ook in de geschiedenis van de regio tussen 400 en 900 na Christus. Hij onderzocht onder meer de Romeinse tijd, de Hamalanders, Merovingische en Karolingische periode, de Saksenoorlogen en het ontstaan van de IJssel. “Er zijn gebeurtenissen die rechtstreeks invloed kunnen hebben gehad op de omgeving van Zutphen en dus Erve Eme. Denk aan handel, voedsel, ambachten, religie, dieren, landbouw en landschap, die allemaal iets kunnen zeggen over de inrichting van een nederzetting”, somt hij op. “Je kunt zo diepgaan als je wilt. Op een gegeven moment moest ik echt kiezen welke onderwerpen ik wel en niet kon behandelen.”
Na een periode van afstand nemen wist hij de hoofdzaken scherper af te bakenen. Onderwerpen die niet meer binnen zijn scriptie pasten, nam hij waar mogelijk op als aanbeveling voor vervolgonderzoek. Daarmee biedt zijn werk niet alleen antwoorden, maar ook aanknopingspunten voor toekomstige studenten en onderzoekers.

Een prettige uitvalsbasis

Iskander werkte tijdens zijn stage twee dagen per week vanuit het Erfgoedcentrum Zutphen. “Het erfgoedcentrum heeft de expertise en bood een fijne werkplek. Erve Eme had een concrete praktijkvraag waarin archeologische kennis direct betekenis krijgt voor publiekspresentatie. Ik kon over archeologie sparren met Michel Groothedde en vanuit Erve Eme en het erfgoedcentrum stonden mijn twee afstudeerbegeleiders Laura Lammerts van Bueren en René Arendsen voor me klaar.”

Een resultaat om op voort te bouwen

Iskanders scriptie is inmiddels ingeleverd. Na de beoordeling volgt zijn eindgesprek. Voor Iskander zelf betekende de stage vooral een kennismaking met de rijkdom én de complexiteit van erfgoedwerk. “Na mijn bachelor wil ik eerst aan het werk. Een vervolgstudie sluit ik voor later niet uit, maar mijn richting is duidelijk: ik wil graag binnen de erfgoedwereld actief blijven.” Welke rol dat precies wordt, mag zich nog ontwikkelen — net als het levende project waaraan hij tijdens zijn stage heeft bijgedragen.