Erfgoedvrijwilliger Jody Hagenbeek werkt aan doodsbriefjes
"Het is ontzettend leuk en ik steek er ook nog eens wat van op"
Bij Erfgoedcentrum Zutphen werken vele mensen aan verschillende projecten. Jody Hagenbeek werkt niet officieel bij het Regionaal Archief Zutphen, en tóch is zij actief voor het project doodsbriefjes en doodsoorzaken van het RAZ.
Door Lisette Eindhoven
“Op de Facebookpagina van het erfgoedcentrum stond een oproep om mee te werken aan het project ‘Waaraan overleden Zutphenaren?’ Ik las dat bericht en dacht: dit is leuk! Ik ben op Doodsoorzaken.nl gaan kijken en heb mij aangemeld. Ik kreeg een inlogcode en kon direct beginnen. Een vrijwilliger bij het RAZ heeft de doodsbriefjes, zoals de door artsen ondertekende overlijdensberichten worden genoemd, ingescand en nu voer ik in wat er precies op de briefjes staat. Hiermee willen onderzoekers van onder meer de Radboud Universiteit deze historische bron toegankelijk te maken voor verder onderzoek naar doodsoorzaken tussen 1899 en 1946.”
Taal- en spelfouten
“Het project draait ook in Haarlem, Zwolle en Nijmegen, maar ik woon al mijn hele leven in Warnsveld, dus heb ik ervoor gekozen om de doodsbriefjes uit Zutphen te ontcijferen. Op de site staat gelukkig een handleiding hoe je alles aanpakt en kun je vooraf een beetje oefenen. Als je daarmee klaar bent, krijg je te zien hoe het had gemoeten!
"Ik neem alles van het doodsbriefje over en zet dat in een voorgeschreven schema. Taal- en spelfouten moet ik gewoon overnemen en dat is voor mij soms best lastig. Ik ben namelijk van huis uit bibliothecaris en ik schrijf al vanaf het begin mee aan de tekst voor het Groot Zutphens dictee.”
Schokkende doodsoorzaken
“De doodsoorzaken zijn vaak schokkend, omdat ze tegenwoordig vrijwel niet meer voorkomen. Er zijn bijvoorbeeld vaak doodgeboren baby’s en overleden jonge kinderen. De doodsoorzaken zijn door het artsenhandschrift niet altijd even makkelijk te lezen, en ze zijn ook vaak in het Latijn. Gelukkig is er een alfabetische lijst beschikbaar met doodsoorzaken. Ik gebruik trouwens ook wel eens Google Lens om een onleesbaar handschrift te kunnen ontcijferen en dat werkt heel goed. Uiteraard denk ik daarbij wel aan de privacy.”
De grootste uitdaging
“De grootste uitdaging is toch wel het ontcijferen van de handtekeningen van de artsen. Maar een van de deelnemers aan het project is heel erg actief en die heeft een pdf gemaakt met alle handtekeningen. Dat helpt enorm. Omdat ik graag puzzel en dingen uitzoek duik ik ook in Delpher, het online-archief met de originele teksten van Nederlandse kranten, tijdschriften, boeken radiobulletins van de vijftiende eeuw tot nu. Daarin zoek ik meer informatie over artsen en overlijdens. En op de site van het erfgoedcentrum raadpleeg ik oude adresboeken en jaarverslagen van de gemeente om een en ander te achterhalen.”
“Ik doe dit nu sinds een paar weken, gewoon vanuit huis. Ik kan mijn eigen tijd indelen en soms zit ik gewoon voor de tv aan een doodsbriefje te werken. Ik doe er elke dag een paar, de ene keer gaat het sneller dan de andere keer. Het is ontzettend leuk en ik steek er ook nog eens wat van op!”
In de Erfgoednieuwsbrief van juli 2026 vertelde erfgoedvrijwilliger Roon Jonker zijn verhaal over het scannen van de doodbriefjes. Lees hier het interview met Roon Jonker.
